Home » Learn More » E-learning » De effectiviteit van online mindfulness-programma’s

De effectiviteit van online mindfulness-programma’s

Inleiding

Onze samen­le­ving ver­an­der­de in 2020 behoor­lijk door het coro­na­vi­rus. Met alle onze­ker­heid die daar­bij hoort, bestaat er onver­min­derd (of mis­schien juist wel méér) behoef­te aan mindfulness-programma’s. 

Er is nog maar wei­nig gede­gen onder­zoek gedaan waar een onli­ne mind­ful­ness-pro­gram­ma pre­cies aan dient te vol­doen (1). De coro­na-tijd nodig­de ech­ter nadruk­ke­lijk uit om tot nieu­we ini­ti­a­tie­ven te komen en om mind­ful­ness­be­oe­fe­ning breed te blij­ven uit­dra­gen.
In dit arti­kel kij­ken we naar een nieu­we manier van mind­ful­ness trai­nen: online.

De digitale stroomversnelling onderzocht

Nu de digi­ta­li­se­ring van het trai­nings­aan­bod in een stroom­ver­snel­ling terecht is geko­men, klinkt ook steeds vaker de vraag: is de kwa­li­teit van een 8‑weekse onli­ne trai­ning wel ver­ge­lijk­baar met een regu­lie­re fysie­ke trai­ning op locatie? 

Gecon­tro­leer­de stu­dies waar­bij onli­ne trai­nin­gen ver­ge­le­ken zijn met de regu­lie­re fysie­ke ver­sie zijn nog schaars, maar zie (2). Eén van de eer­ste gro­te, alhoe­wel niet-gecon­tro­leer­de, stu­die naar een onli­ne trai­ning onder 273 deel­ne­mers is uit 2013, van Mark Wil­li­ams (een bekend mind­ful­ness­trai­ner) in Oxford (3).
Daar werd gevon­den dat een aan­ge­past trai­nings­pro­gram­ma, geba­seerd op het tra­di­ti­o­ne­le MBS­R/MBCT-for­mat, wat betreft de omvang van de effec­ten op gerap­por­teer­de gevoe­lens van angst, depres­sie en stress, ver­ge­lijk­baar was met die van een fysiek format. 

Uit een meer recen­te meta-ana­ly­se op basis van 15 geran­do­mi­seer­de (gecon­tro­leer­de) stu­dies bleek dat onli­ne mindfulness-programma’s (in bre­de zin) wel­is­waar klei­ne, maar sig­ni­fi­can­te effec­ten lie­ten zien op de mate van depres­sie­ve gevoe­lens, angst, mind­ful­ness en alge­meen wel­be­vin­den (4). Deze effec­ten haal­den het over het alge­meen ech­ter niet met die van het fysie­ke trainingsformat. 

Een uit­zon­de­ring hier­op was het effect op erva­ren stress. Deze bleek het sterkst te zijn in de onli­ne vari­ant en was in omvang wel ver­ge­lijk­baar met het effect dat door­gaans van mind­ful­ness-pro­gram­ma wordt beschre­ven dat op fysie­ke loca­ties wor­den gege­ven.
Ver­der werd in deze stu­die dui­de­lijk dat de effec­ten net wat gro­ter waren wan­neer de groe­pen onli­ne wer­den bege­leid door een trai­ner, in ver­ge­lij­king met for­mats die juist trai­ner-onaf­han­ke­lijk waren. 

Gesug­ge­reerd werd dat een onli­ne trai­ning meer geschikt lijkt te zijn voor per­so­nen met psy­chi­sche symp­to­men dan voor men­sen met licha­me­lij­ke klach­ten en dat the­ra­pie­trouw onli­ne over het geheel geno­men waar­schijn­lijk lager is dan bij de fysie­ke variant. 

Ondersteunende ingrediënten

Ver­ge­lijk­ba­re bevin­din­gen wer­den gerap­por­teerd in vier ande­re meta-ana­ly­ses (5–8), alleen werd daar­bij in twee van deze meta-ana­ly­ses het ver­schil tus­sen trai­ner-afhan­ke­lij­ke en trai­ner-onaf­han­ke­lij­ke inter­ven­ties niet altijd terug­ge­von­den (5,8). Lip­p­man en collega’s (9) ana­ly­seer­den onlangs de ken­mer­ken van 18 gro­te onli­ne mind­ful­ness-inter­ven­tie-stu­dies en lie­ten zien dat de effec­ti­vi­teit van deze stu­dies samen­hing met de wij­ze waar­op de vol­gen­de vier ingre­di­ën­ten in het trai­nings­aan­bod ver­werkt waren: 

  1. aan­bie­den van for­me­le oefeningen, 
  2. dui­de­lij­ke psycho-educatie, 
  3. geven van remin­der­prompts voor (offli­ne) acti­vi­tei­ten en 
  4. aan­vul­len­de, infor­me­le oefeningen.

Het lijkt er dus op dat de mate waar­in een trai­ning per­so­nen aan­zet tot actief deel­ne­men in de beoe­fe­ning een cru­ci­a­le fac­tor is voor het instruc­tie-ont­werp en het sla­gen van een onli­ne mindfulness-interventie. 

Online trainen heeft effecten

Voor trai­ners lijkt dit mis­schien een open deur, maar het is waar­de­vol dat dit ook echt te meten valt. Het lijkt er dus op dat een goed opge­zet­te onli­ne mind­ful­ness-inter­ven­tie, al of niet gemo­de­reerd door een trai­ner, bete­ke­nis­vol­le effec­ten bij deel­ne­mers teweeg kan bren­gen (1).
Dit is op zich­zelf heel goed nieuws, alleen al omdat daar­mee voor een aan­tal men­sen een moge­lij­ke drem­pel voor het vol­gen van een onli­ne trai­ning kan wor­den weggenomen. 

Meer onderzoek volgt

Daar­naast is er op dit moment nog veel onder­zoek gaan­de naar de effec­ti­vi­teit van onli­ne mind­ful­ness-pro­gram­ma’s, waar­van de resul­ta­ten nog moe­ten vol­gen. Zoals vaker het geval is, loopt onder­zoek wat ach­ter op de kli­ni­sche prak­tijk, zeker nu er een snel­le ver­an­de­ring in de prak­tijk heeft plaatsgevonden. 

Er is ook nog veel uit te zoe­ken met betrek­king tot de wij­ze waar­op een onli­ne mind­ful­ness-pro­gram­ma het best kan wor­den vorm­ge­ge­ven. Hier­bij die­nen keu­zes niet alleen op basis van wijs­heid, maar het liefst ook op basis van deug­de­lijk kli­nisch bewijs te wor­den geno­men. Een ander punt is dat er hope­lijk op kor­te ter­mijn meer dui­de­lijk­heid komt over waar­uit de onder­schei­den­de rol bestaat van een mind­ful­ness­trai­ner in een onli­ne mindfulness-programma. 

Nabeschouwing

Ik vind het heel pret­tig dat er aan­dacht is voor de kwa­li­teit van onli­ne mind­ful­ness­trai­nin­gen. Het laat zien dat de beroeps­groep zich­zelf seri­eus neemt en ook als zoda­nig behan­deld wil wor­den. Ik volg de ont­wik­ke­lin­gen al enke­le jaren en heb lang­zaam­aan wat erva­ring opge­daan met deze vorm van trai­nin­gen geven.

Ook bij Relax More heeft de coro­na­tijd een stroom­ver­snel­ling van de onli­ne acti­vi­tei­ten ver­oor­zaakt. De feed­back die ik hoor van de deel­ne­mers is posi­tief tot zeer posi­tief. Een groep die de helft van de mind­ful­ness­trai­ning OFFli­ne volg­de en de ande­re helft ONli­ne, gaf aan geen kwa­li­teits­ver­min­de­ring erva­ren te heb­ben bij de onli­ne sessies.

En natuur­lijk zegt dat niet alles. De onder­zoeks­re­sul­ta­ten die hier­bo­ven wor­den beschre­ven zijn ook niet onver­deeld posi­tief. En dat is maar goed ook, in die zin dat je het gerust ver­dacht mag vin­den als onder­zoek 100% posi­tief uitpakt.

Hoogtepunten

Het is ook goed om aan­dacht te heb­ben voor wat er NIET in boven­staand arti­kel staat. Zo was het bij­zon­der fijn om te lezen dat geen enkel onder­zoek con­clu­deert dat onli­ne mind­ful­ness trai­nen onzin­nig of niet effec­tief is. 

Daar­naast zijn er goe­de aan­wij­zin­gen dat de aan­we­zig­heid van bepaal­de ingre­di­ën­ten in het trai­nings­aan­bod maken dat de trai­ning effectief/effectiever is: 

  1. aan­bie­den van for­me­le oefeningen, 
  2. dui­de­lij­ke psycho-educatie, 
  3. geven van remin­der­prompts voor (offli­ne) acti­vi­tei­ten en 
  4. aan­vul­len­de, infor­me­le oefeningen.

Tja, en dat maakt me dan dub­bel blij, want tot die con­clu­sie was ik eigen­lijk ook al geko­men na mijn voor­werk en zelf­stu­die van de afge­lo­pen jaren.
Alle vier deze ele­men­ten zijn ver­werkt in de onli­ne mind­ful­ness­trai­ning van Relax More.

Aandachtspunten

Reden om nu zelf­ge­noeg­zaam ach­ter­over te leu­nen? Aan de ene kant wel. Ten­min­ste… even dan. Het onli­ne zet­ten van zo’n 8‑weeks pro­gram­ma doe je niet op een ach­ter­na­mid­dag. 30 films en meer dan 50 MP3’s opne­men en bewer­ken is veel werk. Dus heb ik beslo­ten om na deze inten­sie­ve len­te-peri­o­de even wat rus­ti­ger aan te doen en te genie­ten van het resul­taat. Dan maar eens zien hoe de reac­ties van de eer­ste tien deel­ne­mers zijn en dan nog wat fine-tune-werk­zaam­he­den doen.

Aan de ande­re kant snap je hope­lijk dat de vraag over zelf­ge­noeg­zaam­heid meer reto­risch is bedoeld. Net zoals er meer onder­zoek moet gebeu­ren naar de effec­ti­vi­teit van onli­ne mind­ful­ness­pro­gram­ma’s, doe ik zelf mijn best om op de hoog­te te blij­ven en hou ik mijn ogen en oren open voor de feed­back van deelnemers.

Enne… wie weet wat er nog meer onli­ne valt te trainen. 😉

Online mindfulness,
een mooie nieuwe trainingsvorm!

Relax More verzorgt mindfulnesstrainingen sinds 2009.
Er is ook een online variant te volgen, zowel in een groep als solo.

De vol­gen­de live groeps­trai­ning in Zut­phen start:

maan­dag sep­tem­ber 19
Geen eve­ne­men­ten gevonden! 

Bij vol­doen­de belang­stel­ling start ook weer een onli­ne groeps­trai­ning.
De vol­gen­de indi­vi­du­e­le onli­ne trai­ning kan over enke­le minu­ten begin­nen als je wilt.

Op de hoog­te blij­ven?
Schrijf je dan in voor de nieuws­brief, onder­aan deze pagina.

Referenties

1.    Mra­zek AJ, Mra­zek MD, Cher­o­li­ni CM, Cloug­he­sy JN, Cyn­man DJ, Gou­gis LJ, et al. The futu­re of mind­ful­ness trai­ning is digi­tal, and the futu­re is now. Cur­rent Opi­ni­on in Psy­cho­lo­gy. Els­e­vier Ltd; 2019 Aug 1;28:81–6. 

2.     Com­pen F, Bis­se­ling E, Schel­le­kens M, et al. Face-to-Face and Inter­net-Based Mind­ful­ness-Based Cog­ni­ti­ve The­ra­py Com­pa­red With Tre­at­ment as Usu­al in Redu­cing Psy­cho­lo­gi­cal Dis­tress in Patients With Can­cer: A Mul­ti­cen­ter Ran­do­mi­zed Con­trol­led Tri­al. J Clin Oncol. 2018;36(23):2413-2421.

3.    Kru­sche A, Cyh­la­ro­va E, Wil­li­ams JMG. Mind­ful­ness onli­ne: an eva­lu­a­ti­on of the fea­si­bi­li­ty of a web-based mind­ful­ness cour­se for stress, anxi­ety and depres­si­on. BMJ Open. Bri­tish Medi­cal Jour­nal Publis­hing Group; 2013 Nov 29;3(11):e003498. 

4.    Spij­ker­man MPJ, Pots WTM, Bohl­meij­er ET. Effec­ti­ve­ness of onli­ne mind­ful­ness-based inter­ven­ti­ons in impro­ving men­tal health: A review and meta-ana­ly­sis of ran­do­mi­sed con­trol­led tri­als. Cli­ni­cal Psy­cho­lo­gy Review. 2016 Apr;45:102–14. 

5.    Rus­sell L, Ugal­de A, Mil­ne D, Aus­tin D, Livings­ton PM. Digi­tal Charac­te­ris­tics and Dis­se­mi­na­ti­on Indi­ca­tors to Opti­mi­ze Deli­ve­ry of Inter­net-Sup­por­ted Mind­ful­ness-Based Inter­ven­ti­ons for Peo­p­le With a Chro­nic Con­di­ti­on: Sys­te­ma­tic Review. JMIR Ment Health. 2018;5(3):e53–16. 

6.    Lyzwin­ski LN, Caf­fery L, Bam­bling M, Edi­rip­pu­li­ge S. A Sys­te­ma­tic Review of Elec­tro­nic Mind­ful­ness-Based The­ra­peu­tic Inter­ven­ti­ons for Weight, Weight-Rela­ted Beha­vi­ors, and Psy­cho­lo­gi­cal Stress. Tele­med J E Health. 2018 Mar;24(3):173–84. 

7.    Sevil­la-Lle­wel­lyn-Jones J, San­teste­ban-Echar­ri O, Pry­or I, McGor­ry P, Alva­rez-Jime­nez M. Web-Based Mind­ful­ness Inter­ven­ti­ons for Men­tal Health Tre­at­ment: Sys­te­ma­tic Review and Meta-Ana­ly­sis. JMIR Ment Health. 2018;5(3):e10278–16. 

8.    Toi­vo­nen KI, Zer­nic­ke K, Carl­son LE. Web-Based Mind­ful­ness Inter­ven­ti­ons for Peo­p­le With Phy­si­cal Health Con­di­ti­ons: Sys­te­ma­tic Review. J Med Inter­net Res. 2017;19(8):e303–17. 

9.    Lip­p­mann M, Lau­del H, Heinz­le M, Nar­ciss S. Rela­ting Instruc­ti­o­nal Design Com­po­nents to the Effec­ti­ve­ness of Inter­net-Based Mind­ful­ness Inter­ven­ti­ons: A Cri­ti­cal Inter­pre­ti­ve Syn­the­sis. J Med Inter­net Res. 2019;21(11):e12497–15. 

Colofon

Dir arti­kel ver­scheen in de nieuws­brief van mei 2020 van de VMBN.
Geschre­ven door Mar­tin van Box­tel.
Gere­di­geerd door Bar­ba­ra Doe­le­man-van Veld­ho­ven & Mar­leen ter Avest.

Licht nabe­werkt door Ronald de Caluwé, die ook de nabe­schou­wing schreef.

5 1 stem
Beoordeel artikel
Abonneer
Laat me weten als er
guest
0 Reacties
Inline reacties
Bekijk alle reacties
0
Wil je een reactie geven op dit artikel? Cool!x
Scroll to Top