Home » Learn More » Verhalen » De oorzaak van geluk

De oorzaak van geluk

Relax More - De oorzaak van geluk

Dat was de titel van een lezing van Dzog­chen Rin­po­che, een hoge Tibe­t­aan­se Lama, die ik een tijd gele­den bezocht. In dit blogje zet ik mijn aan­te­ke­nin­gen van de lezing op een rij­tje. Rin­po­che (spreek uit als Rin­pot­sjee) is een Tibe­t­aans boed­dhis­ti­sche ere­ti­tel en bete­kent let­ter­lijk ‘de kostbare’.

De goede vraag

Het is heel frap­pant dat veel men­sen bezig zijn met de vraag waar­om ze zo onge­luk­kig of onte­vre­den zijn, maar slechts heel wei­nig men­sen zich afvra­gen waar­om ze geluk­kig zijn. Niet omdat het anders moet en ze onge­luk­ki­ger zou­den wil­len zijn, maar gewoon omdat het eigen­lijk wel een goe­de vraag is: waar­om ben je eigen­lijk geluk­kig als je je geluk­kig voelt?

Verdiensten en karma

Geluk heeft niets te maken met bezit of intel­li­gen­tie, maar wél heel veel met ver­dien­ste (eng: merit). Hier ligt een rela­tie met het begrip kar­ma, een begrip dat vaak (lees ‘meest­al’) ver­keerd begre­pen wordt. Laten we voor nu en in het kader van dit onder­werp zeg­gen dat kar­ma te maken heeft met onzelf­zuch­tig han­de­len, met ‘goe­de daden doen’, en de gevol­gen die deze daden hebben.
Ver­dien­ste is een belang­rij­ke brand­stof voor geluk. Net als bij een auto: als de brand­stof op is, moet je de auto duwen. Als je geen ver­dien­sten hebt is het met het geluks­ge­voel wat min­der gesteld.

Duurzaam geluk

Duur­zaam geluk heeft te maken met de manier waar­op we tegen win­nen en ver­lie­zen aan­kij­ken. Win­nen en ver­lie­zen zijn onder­ling afhan­ke­lijk; zon­der win­nen is er geen ver­lie­zen; zon­der ver­driet is er geen geluk.

Het besef­fen van de onder­lin­ge afhan­ke­lijk­heid van win­nen en ver­lie­zen is belang­rijk vol­gens Rin­po­che. Wan­neer je dit beseft hoef je niet bang te wor­den wan­neer din­gen ver­an­de­ren. We schrik­ken ons immers vaak een hoed­je wan­neer het ineens (schijn­baar) tegenzit.
Een cri­sis wordt meest­al gede­fi­ni­eerd door de kor­te-ter­mijn effec­ten ervan. Maar als je op de lan­ge­re ter­mijn kijkt blij­ken cri­ses de kiem voor ver­an­de­ring te bevatten.

Rin­po­che gaf een voor­beeld uit de recen­te geschie­de­nis: de ver­o­ve­ring van Tibet door de Chi­ne­zen in 1959. Een ver­schrik­ke­lij­ke gebeur­te­nis natuur­lijk. De ouders van Rin­po­che moesten vluch­ten naar India, het land waar hij gebo­ren is in 1964. Maar ondanks dat heeft dit ver­lies de Tibe­ta­nen ook veel inzicht gege­ven. Dit heeft er onder ande­re toe geleid dat de Tibe­ta­nen zijn gaan naden­ken wie zij eigen­lijk zijn, het heeft ze zelf­be­wust­zijn en kracht gege­ven, en heeft ervoor gezorgd dat het Tibe­t­aans Boed­dhis­me zich heeft ver­spreid over de hele wereld.

Compassie

Het “zaad van de winst” zit in com­pas­sie. Han­de­len met com­pas­sie geeft mis­schien geen snel resul­taat, maar wel een beter en sta­bie­ler resul­taat. Ook in het Chris­ten­dom en in de Islam is aan­dacht voor com­pas­sie. Je kunt het over­al beoe­fe­nen: op school, in de super­markt, op je werk, overal.
Leed komt van het den­ken aan jezelf, geluk komt door te den­ken aan de ander.

En hier komen we bij een punt waar­op het vaak mis gaat. We pro­be­ren com­pas­sie te beoe­fe­nen, of we pro­be­ren geluk­kig te zijn, en dat kan niet. Het woord pro­be­ren ver­on­der­stelt een voor­ne­men, een plan, en ook een bedoe­ling, een resul­taat zo u wilt. En daar voelt u hem al aan­ko­men. Daar wordt een voor­waar­de­lijk­heid gescha­pen, een omstan­dig­heid die maakt dat als het resul­taat niet gehaald wordt, we ons voe­len als­of we gefaald heb­ben of dat we teleur­ge­steld raken.

Dan maar niets meer proberen?

Ook in het Boed­dhis­me is spra­ke van het maken van plan­nen; niet op basis van te halen resul­ta­ten maar op basis van de sci­en­ce of mind. Zo wor­den in de Tibe­t­aans Boed­dhis­ti­sche visie 4 aspec­ten van belang geacht voor de waar­ne­ming en inter­ac­tie met de omge­ving. Deze aspec­ten zijn, kort samen­ge­vat: de refe­ren­ti­ë­le vorm, bijv. van een bloem; de waar­ne­ming, bijv. het oog dat de bloem ziet; het bewust­zijn dat de bloem uit­ein­de­lijk waar­neemt en de zgn. “onmid­del­lij­ke voor­waar­de”, wat te maken heeft met de ‘wil’ of de inten­tie om de bloem waar te nemen.

De eer­ste drie aspec­ten zijn ‘gewoon’ aan­we­zig, het vier­de aspect is er één waar je door mid­del van medi­ta­tie meer inzicht in kunt krij­gen. Deze 4 fac­to­ren maken in ieder geval dat je een rela­tie met je omge­ving aan kunt gaan.

Goed en slecht, mooi en lelijk, het zijn in zeke­re zin keu­zes van je ‘mind’/geest, mede inge­ge­ven door gewoon­te­vor­ming. De grens tus­sen de tegen­po­len is nooit sta­biel. Altijd heb­ben we wel wat ergens van te vin­den. Dit zijn men­se­lij­ke eigen­schap­pen. Erken­nen dat dit zo is is al een manier om hier wat min­der ‘stress’ van te hebben.

Inzicht in ‘de twee pijnen’

Het is als met hoofd­pijn. Hoofd­pijn is een fysie­ke pijn. Dat is pijn nr. 1. Als we hoofd­pijn heb­ben, wil­len we dit (uiter­aard) niet. We balen en ver­zet­ten ons. En daar is pijn nr. 2: de men­ta­le pijn, als gevolg ván de hoofd­pijn dus. Deze men­ta­le pijn van ver­zet kan erger wor­den dan de hoofd­pijn die we eerst hadden.

Inzicht in de mecha­nis­men ach­ter het niet-wil­len wat zich voor­doet, zoals bijv. hoofd­pijn, krijg je door te mediteren.
Medi­te­ren is de geest leren ken­nen. Leren zien dat je geest gevoe­lens en gedach­ten cre­ëert, en daar­door erva­rin­gen vorm geeft. “Rest the mind” is een sleu­tel­be­grip in medi­ta­tie. De ‘mind’/geest is als een ondeu­gen­de aap: hij zit vol ener­gie en heeft er lol in ons voor het lap­je te hou­den met (let­ter­lijk) hersenspinsels.

Laten rusten

Het niet kun­nen laten rus­ten van de geest bete­kent dat we din­gen gaan DOEN, we gaan bijv. pro­be­ren geluk­kig te zijn. De kunst is het om niet te doen, of beter gezegd: om te niet-doen. En dat kun je dus niet doen.

Niet-doen heeft te maken met laten rus­ten en aan­vaar­den. Daar gaan vast al weer heel wat nek­ha­ren over­eind staan. Als­of je het leuk moet vin­den dat je hoofd­pijn hebt. Nee, dat zei Rin­po­che niet. Je kunt best iets niet leuk vin­den om het ver­vol­gens toch te kun­nen aanvaarden.

Je hoeft niet op vakan­tie te gaan om vreug­de en rust te kun­nen erva­ren. Niet-doen en aan­vaar­den wat er is is nog gra­tis ook.
Door te oefe­nen in niet-doen heb­ben uiter­lij­ke vor­men (waar hoofd­pijn er één van is) min­der invloed op ons sys­teem. De grond van onze erva­ring is nu teveel onze ratio, ons verstand.

Een gezonde of een verwarde geest

Niet-doen is wijs­heid cul­ti­ve­ren. Het heeft alles te maken met com­mon sen­se, waar­van in dit ver­band de ver­ta­ling gezond ver­stand een hele mooie is. Cul­ti­ve­ren van wijs­heid leidt tot ver­dien­ste ver­za­me­len. Ver­dien­ste ver­za­mel je met de juis­te moti­va­tie, die op zijn beurt leidt tot goed han­de­len. Let er maar eens op wan­neer je iets doet voor een ander. Wat zijn, diep van bin­nen, je motie­ven? Doe je het voor de ander (van­uit je hart) of doe je het eigen­lijk toch voor jezelf (van­uit je verstand)?

Geven leidt ogen­schijn­lijk tot ver­lies maar uit­ein­de­lijk tot ver­dien­ste. Bied je hulp gene­reus aan aan ande­ren. Dit ver­haal is mis­schien wat ver­war­rend, maar als je jezelf geeft doe je het niet voor jezelf. Door je zelf “uit te slui­ten” wordt je van­zelf “inge­slo­ten”, als je het voor jezelf doet wordt je uit­ein­de­lijk uitgesloten.
Zo zijn geven en ont­van­gen, en winst en ver­lies met elkaar verbonden.

Pho­to by Noah Sil­li­man on Uns­plash

5 1 stem
Beoordeel artikel
Abonneer
Laat me weten als er
guest
0 Reacties
Inline reacties
Bekijk alle reacties
0
Wil je een reactie geven op dit artikel? Cool!x
Scroll to Top