Relax More https://relaxmore.nl Mindfulness, Compassie, Tai Chi, Qigong, stresscoaching, traumaverwerking. Inspiratie en verlichting voor lichaam en geest. Sun, 08 Sep 2019 20:53:19 +0000 nl hourly 1 https://wordpress.org/?v=5.2.3 Terug van weggeweest: Qi Gong met Lies https://relaxmore.nl/terug-van-weggeweest-qi-gong-met-lies/ https://relaxmore.nl/terug-van-weggeweest-qi-gong-met-lies/#respond Thu, 12 Sep 2019 14:53:04 +0000 https://relaxmore.nl/?p=50915 Pionieren Gisteren kwam ik mijn oudste map tegen in de boekenkast: folders, affiches, en persberichten. Allemaal bewaard in plastic mapjes in die groene, verschoten en versleten map. Mijn Qi Gong en Tai Chi lessen bewaard in de tijd. Zo stond ik opeens oog in oog met een persfoto van mijn allereerste Qi Gong les in [...]

Het bericht Terug van weggeweest: Qi Gong met Lies verscheen eerst op Relax More.

]]>
Pionieren

Gisteren kwam ik mijn oudste map tegen in de boekenkast: folders, affiches, en persberichten. Allemaal bewaard in plastic mapjes in die groene, verschoten en versleten map. Mijn Qi Gong en Tai Chi lessen bewaard in de tijd.

Relax More - Terug van weggeweest: Qi Gong met LiesZo stond ik opeens oog in oog met een persfoto van mijn allereerste Qi Gong les in 1980.
Genomen om 7 uur ’s ochtends in de danszaal van “Aciviteiten Centrum De Tuin” in Groningen. Toen zo bijzonder dat het Nieuwsblad van het Noorden er een persbericht met foto aan wijdde.

De map deed me aan mijzelf denken. De buitenkant hier en daar beschadigd, de kleur verschoten, het plastic wat verfrommeld. De huidige versie van mijzelf lijkt daarop: meer gerimpeld, grijzer, wat meer doorleefd.

De binnenkant van de map daar en tegen heeft niets aan glans verloren en weerspiegelt de groei in de jaren: de teksten verdiepen, de vormgeving meegroeiend met de tijd.

Evenzo heeft Qi Gong mij veranderd: soepeler, beweeglijker. Zo mogelijk nog geboeider door de wondere wereld van ons wijze lichaam. Vooral ook nog meer pret en vrijer in het verkennen van de vormen. Ondanks een gebroken knie en ingrijpende perioden van ziekte.

Toen en nu

Toen ik begon was Tai Chi en Qi Gong iets voor alternatievelingen. Meestal jonge studenten. In de 80-er jaren was er weinig bekend over de werking. De aantrekkingskracht zat in het mysterieuze. De gezondheidszorg wilde niets van deze dubieuze praktijken weten.

Hoe anders is dat nu. Sinds eind negentiger jaren verschijnen steeds gedetailleerdere studies over de waarde van Tai Chi en Qi Gong voor lijf en leden.

Men weet nu veel meer over de bijzondere rol van bindweefsel en hoe de Chinese bewegingsvormen hier op inspelen. In de medische wereld groeit de belangstelling in verband met de waarde voor het welzijn op gevorderde leeftijd.

“Pas als je er plezier in hebt doet het je goed”

Ik hoor het mijn oude Tai Chi leraar zeggen. Ik ben als een blok gevallen voor zijn speelse manier van lesgeven. Ik wéét dat het goed voor me is.

Maar zo ben ik er niet aan begonnen. Mijn hart werd geraakt door de schoonheid en de eenvoud van de bewegingen. Ze brengen een glimlach op mijn gezicht. Door zijn inspiratie ben ik doorgegaan zelfs als het af en toe wat ploeteren is…

Lijf en leden bloeien er door op. De zachte verbinding met plekken die niet zo lekker meer meedoen. Dat maakt het zo anders dan gymnastiek. Hoe langer je het doet hoe meer je ontdekt. Het gevoel van wakker en opgefrist na een uurtje samen bewegen. Wellicht het allermooiste: echt iedereen kan meedoen, ongeacht leeftijd of conditie. Je bent nooit te oud om te beginnen.

Of om de draad weer op te pakken.

Dat doe ik ook. Voel je welkom: iedere dinsdagmorgen om 9.30 uur.

Het bericht Terug van weggeweest: Qi Gong met Lies verscheen eerst op Relax More.

]]>
https://relaxmore.nl/terug-van-weggeweest-qi-gong-met-lies/feed/ 0
Voor de tweede keer de compassietraining https://relaxmore.nl/voor-de-tweede-keer-de-compassietraining/ https://relaxmore.nl/voor-de-tweede-keer-de-compassietraining/#respond Sun, 08 Sep 2019 14:51:51 +0000 https://relaxmore.nl/?p=50810 Het is nu paar maanden geleden dat ik voor de tweede keer de compassietraining (MBCL: Mindfulness Based Compassionate Living) afrondde. Van januari tot en met mei woonde ik 8 bijeenkomsten van 2,5 uur en een oefen-/stiltedag bij, samen met een aantal andere deelnemers. Een blog is eigenlijk te kort om zo’n veelomvattende training weer [...]

Het bericht Voor de tweede keer de compassietraining verscheen eerst op Relax More.

]]>

Het is nu paar maanden geleden dat ik voor de tweede keer de compassietraining (MBCL: Mindfulness Based Compassionate Living) afrondde. Van januari tot en met mei woonde ik 8 bijeenkomsten van 2,5 uur en een oefen-/stiltedag bij, samen met een aantal andere deelnemers.

Een blog is eigenlijk te kort om zo’n veelomvattende training weer te geven, maar ik licht er voor mij de belangrijkste punten uit en daarmee – hopelijk – ook een kern ;-)

De compassietraining (MBCL)

De 8-weekse compassietraining is een verdieping/vervolg op de 8-weekse mindfulnesstraining (MBSR: Mindfulness Based Stress Reduction). Belangrijk dus om die eerst te volgen en ook nodig; de verdiepingsslag die de compassietraining maakt is écht een verdieping en als je niet eerder kennismaakte met mindfulness is het ‘te veel’ om te voelen, ervaren, bevatten. Dat durf ik te stellen.

In de 8-weekse mindfulnesstraining maak je kennis met wat mindfulness is, met de 8 ondersteunende factoren en leer je mindfulness, formeel en informeel, integreren in je dagelijkse leven.

In de compassietraining breid je de mindfulness beoefening uit met compassie. Compassie is het vermogen om betrokken te zijn bij pijn en lijden, van jezelf en anderen.

Lijden

Oei, klinkt best zwaar, hè? Toen ik 18 jaar was en nog weinig weet had van mindfulness, het Boeddhisme etc., zei eens iemand (die over het boeddhisme leerde) tegen mij: ‘Het leven is lijden’. Ik heb daar toen hard om gelachen. Nee joh, het leven is hartstikke mooi en met een positieve instelling kom je er wel.

Maar nu kan ik die uitspraak plaatsen, begrijpen zelfs. Want geluk, de interpretatie van geluk, is voor iedereen anders. Iedereen geniet, wordt gelukkig van een aantal overeenkomsten: de zon, familie, lekker eten, uitjes, vakantie, etc. Geluk is geen constant toestandsbeeld, maar geluk is er, met momenten en perioden. Daartussen is het leven, denk ik, vaak ‘neutraal’; niet goed, niet slecht, het kabbelt.
Maar wat ieder mens tegenkomt in zijn/haar leven, in min of meer dezelfde mate, is lijden…Verdriet, angst, afscheid moeten nemen, overlijden van naasten, onzekerheid. Als je 18 bent, overzie je dit (meestal) nog niet zo. Je staat er niet bij stil en/of wil er nog niet bij stil staan.

Hoe anders dacht ik een paar jaar later toen ik, op mijn 22ste, een paar maanden thuis zat, last had van angsten, negatieve gedachten over mezelf. Ik wilde het leven wel heel leuk vinden, genieten, maar het lukte niet; de negativiteit overheerste. Ik volgde, na de 8-weekse mindfulnesstraining, vervolgens de compassietraining. Heel anders dan hoe ik de compassietraining nu volgde.

Wat me toen het meeste heeft geholpen, is het erkennen van dat er ‘lijden’ is. Nog steeds vind ik lijden een wat te zwaar woord, omdat ik lijden koppel aan heel heftige levensgebeurtenissen. Maar daarin zit meteen iets wat ik toen leerde; je eigen lijden, of ‘moeilijke momenten’, serieus nemen. Er ‘ja’ tegen zeggen en erkennen dat het ‘lijden’ is. Er compassievol mee omgaan. Hoe? Nou, er zit iets heel krachtigs in de compassietraining, iets heel ‘simpels’, wat me ook nu, de tweede keer, weer raakte:

Emotieregulatie-systemen

Onze emotieregulatie-systemen zijn verankerd in het oude(reptielen) deel van ons brein (ja, ook een heel stuk theorie over ons brein is deel van de compassietraining!). Zij gaan uit van een jaag-, gevaar-, en zorg/kalmeringssysteem en zijn gebaseerd op het flight, fight of freeze principe, zoals deze nodig was in de oertijd: om echt, letterlijk, te overleven. Blootgesteld worden aan voedseltekorten, wilde dieren… In fysieke zin.

In deze tijd waarin we nu leven, mét onze oude ‘oer-brein’, gebeurt er iets interessants. Ons voorstellingvermogen, ons ‘nieuwetijdsdenken’ kan allerlei situaties bedénken: nadenken over vroeger, de toekomst en alles wat zou kúnnen gebeuren. Dus geen fysiek gevaar, maar ‘psychisch’ gevaar. Ons oude reptielenbrein reageert hier op door de vechten (zelf-kritiek en verwijt), vluchten (zelfisolatie), of bevriezen (overidentificatie). Stressreacties op psychologische dreigingen zijn nieuwe brein bewerkingen van de instinctmatige reacties van het reptielenbrein.

Deze theorie vormt de basis van de compassietraining. De meditaties/oefeningen zijn gericht op het herkennen van ons gevaar- en jaagsysteem en het vergroten van ons (zelf)ZORGsysteem.
In deze training gaan we uit van het stilstaan bij en opmerken en herkennen van ‘lijden’ (Mindfulness), het ‘gedeelde lijden’ (dit delen we als mensen; Common Humanity) en het compassievol omgaan met dit lijden (mededogen hebben en jezelf iets heilzaams toewensen). Omdat ons ‘nieuwetijdsbrein’ zo goed is in ‘voorstellen’, speelt de training ook in op ons voorstellingsvermogen, door in de oefeningen gebruik te maken van visualisaties, die invloed hebben op ons gevoel van welbevinden, (en) compassie.

Zelfcompassie, zo lastig!

Deze compassietraining ging ik ‘goed’ in; ik heb geen last van angsten, geen negatief zelfbeeld of een burn-out. De eerste paar bijeenkomsten dacht ik ook regelmatig: ‘Waarom doe ik dit ook alweer? Ik heb hier eigenlijk geen tijd voor!’ En toch kwam ik erachter dat de compassietraining altijd, op elk moment, voor iedereen, van toegevoegde waarde is. De gedachte: ‘Ik heb hier eigenlijk geen tijd voor’, kenmerkte al het gebrek aan compassie voor mezelf. Want er waren tig dingen belangrijker om te doen, in mijn hoofd; dingen die veel minder met mezelf te maken hadden.
En tijdens de meditaties kwam ik al vrij snel weer achter patronen.

Een mooi voorbeeld: ik mediteer het liefst op een meditatiebankje, in plaats van op een kussen. Toch is mediteren op een stoel ook heel fijn. Maar ik kon het vertikken om een stoel te pakken, dat voelde me dan toch ‘te makkelijk’. Toen ik voorafgaand aan een meditatie aan Ronald vroeg: ‘Hoe lang duurt de meditatie eigenlijk? Want dan weet ik of ik een stoel of bankje moet pakken’, drong tot me door: waarom kies ik niet gewoon wat het fijnste voelt? Waar ik het meest bij gebaat ben? Waarom zo lang mogelijk ‘doorzetten’, voordat ik kies voor de comfortabeler en meer compassievolle weg?

Een ander voorbeeld: Tijdens één van de meditaties wordt gevraagd degene die het dichtst bij jezelf staat, waar je de meeste tijd mee doorbrengt, iets positiefs toe te wensen. Na een aantal seconden – waarin ik hard aan het bedenken was wie ik ging kiezen – wordt de oefening vervolgd met: ‘Namelijk: jezelf’. Shit, weer ingetrapt…
En zo zijn er tal van voorbeelden die me deden inzien dat voor een tweede keer de compassietraining volgen even nuttig en nodig was als de eerste keer.

Wat doe je tijdens de compassietraining

Naast de meditaties waarin je leert ‘lijden’ en ongemak – ik noem het ‘lastige momenten’ ;) – op te merken, stil te staan bij het feit dat iedereen deze momenten kent en jezelf iets prettigs toe te wensen én het gebruik maken van ons voorstellingsvermogen, bestaat de compassietraining ook uit aardig wat theorie. Er worden wijsheden en kennis uit het boeddhisme overgedragen, gecombineerd met nieuwe wetenschappelijke inzichten uit o.a. onze westerse psychologie.
Je leert veel over de werking van ons brein en over de oorzaken achter onze (starre) patronen.

Dit gecombineerd met de meditaties en oefeningen maken dat er – hoe dan ook – een veranderingsproces op gang komt. Samen met de andere deelnemers kwamen we tot de conclusie dat ieder echt z’n eigen proces doorgaat en dat de thema’s van elke bijeenkomst soms vertraagd, of op een ander moment dan in de training, in ieders leven aan bod komen. Het fijne aan de compassietraining is dat de soms best pittige thema’s (zoals bijvoorbeeld vergeving) altijd aan bod komen tijdens de lessen, zodat je ze ‘kent’ en in een veilige setting ‘oefent’. Vervolgens kan en mag je ze in je eigen tempo verder oefenen of eventueel eerst weer een tijdje loslaten.

En wat nog meer…

De compassietraining is, hoe verdiepend ook, niet zwaar. Ik kan me voorstellen dat de thema’s die ik hierboven noemde wat ‘zwaar’ klinken of dat je kunt denken: Oh, maar mijn leven is prima!’ Maar mocht je die gedachte hebben; ik denk dat dit meer correspondeert met hoe we ons, bijvoorbeeld op social media, uiten naar ‘buiten’: het leven is goed, gelukkig, mooi en fijn. En dat is het ook, deels.
En zo is de compassietraining ook, deels. Stilstaan bij al het moois en fijns, én stilstaan bij dat wat moeilijk is, de gezamenlijkheid in ons mens-zijn ervaren en de kracht ervaren van (zelf)compassie.

En wat de compassietraining óók is: gezellig, veel lachen, nuchter, een fijne groep mensen, veel kopjes thee en een fijne lunch tijdens de stiltedag.

Bronnen (en meer lezen!):
Interview met Kristin Neff in Psychologie Magazine, en elders op onze website,
Compassievol leven, Erik van den Brink en Frits Koster.

De volgende compassietraining start op maandagavond 16 september. Steeds van 19.00 tot 21.30 uur. Alle data:

  • 16 en 30 september
  • 14 en 28 oktober
  • 11 en 25 november
  • 16 december
  • 6 januari 2020
  • de oefendag is op maandag 2 december, van 10 tot ca. 15.30 uur
of

Het bericht Voor de tweede keer de compassietraining verscheen eerst op Relax More.

]]>
https://relaxmore.nl/voor-de-tweede-keer-de-compassietraining/feed/ 0
Waar is het gevaar? https://relaxmore.nl/waar-is-het-gevaar/ https://relaxmore.nl/waar-is-het-gevaar/#respond Wed, 04 Sep 2019 14:45:01 +0000 https://relaxmore.nl/?p=2345 Hoe we onze hersenen kunnen klaarstomen voor langetermijndenken. Door David Servan-Schreiber, in Ode, tegenwoordig The Optimist. Toen ik eens een seminar leidde, wilde ik een paar ontspanningstechnieken demonstreren. Ik liet Sophie op het podium voor een groep collega’s plaatsnemen. Aan haar vinger zat een ringetje, dat met een computer was verbonden, waardoor een beeld van [...]

Het bericht Waar is het gevaar? verscheen eerst op Relax More.

]]>
Hoe we onze hersenen kunnen klaarstomen voor langetermijndenken.

Door David Servan-Schreiber, in Ode, tegenwoordig The Optimist.

Toen ik eens een seminar leidde, wilde ik een paar ontspanningstechnieken demonstreren. Ik liet Sophie op het podium voor een groep collega’s plaatsnemen. Aan haar vinger zat een ringetje, dat met een computer was verbonden, waardoor een beeld van haar hartslag op een scherm werd geprojecteerd. Zodra ze het podium opkwam, begon haar hart als een razende tekeer te gaan, alsof haar leven in gevaar was.
Maar er was geen gevaar.

In de pauze zag ik twee mensen een sigaret opsteken. De boodschap op het pakje was duidelijk: Roken is dodelijk. Zonder twijfel kenden ze allebei de gevaren van roken en toch waren ze absoluut niet bang.

Hoe kunnen de hersenen ons zo’n verkeerd beeld geven van de gevaren die ons bedreigen?

Onze angstreflexen zijn door miljoenen jaren evolutie in het limbische systeem van de hersenen geprogrammeerd. Ze zijn zo geconditioneerd, dat ze op bepaalde specifieke gevaren reageren en op andere niet. Professor Paul Slovic van de universiteit van Oregon legt in zijn boek The Perception of Risk uit dat we ons nog steeds laten leiden door de overblijfselen van de paleolithische hersenen, terwijl de wereld om ons heen totaal is veranderd.

Op de jachtvelden van onze voorouders was het duidelijk een veeg teken als er twintig paar ogen stil naar je keken. Het is dan ook geen wonder dat bij Sophie alle alarmbellen gingen rinkelen toen ze tegenover haar collega’s stond, ook al hadden die de beste bedoelingen. De risico’s van het roken, waarvan de gevolgen pas na jaren merkbaar worden, staan daarentegen nog niet in het limbische systeem van onze hersenen gegrift.

De situaties waarop we reageren, zijn door psychologen in kaart gebracht: situaties waarbij wij zelf in het geding zijn en intentie een rol speelt. We staan altijd klaar om iets dreigends te ontdekken in het gedrag van iemand of iets dat op ons afkomt. We zijn gevoelig voor alles wat tegen ons morele besef indruist, en daarom reageren sommigen zo heftig op de seksuele geaardheid van anderen, terwijl klimaatverandering hen koud laat; terwijl de opwarming van de aarde hen meer schade zal berokkenen dan het homohuwelijk.

We reageren meestal vooral op onmiddellijk gevaar en niet op toekomstig gevaar.

Een puber zal heus geen zure melk drinken, maar dat wil niet zeggen dat je hem ertoe over kunt halen veilig te vrijen…
Ten slotte reageren we eerder op heftige veranderingen – een tsunami, bijvoorbeeld – dan op gestage ontwikkelingen, zoals het smelten van de ijskappen.

Hoe kunnen we dan leren ons los te maken van onze anachronistische voorouderlijke angsten en ons bezighouden met langetermijnrisico’s, die ons verstand minder makkelijk herkent?

Mijn oom Jean-Louis Servan-Schreiber wijst er in zijn boek Le nouvel art du temps op dat veel van de meest succesvolle bestuursvoorzitters ter wereld, met de hoogste salarissen, juist degenen zijn met een langetermijnvisie voor hun bedrijf. Voor het dagelijkse leven is het van belang je te blijven ontwikkelen, je kinderen goed op te voeden, gezond te leven enzovoort.

Dat is precies het vermogen waar de toekomst van de aarde van afhangt, namelijk om je op de lange termijn te richten, in plaats van te reageren op de kortetermijnimpulsen van onze hersenen.

Foto: Samuel Scrimshaw on Unsplash

Het bericht Waar is het gevaar? verscheen eerst op Relax More.

]]>
https://relaxmore.nl/waar-is-het-gevaar/feed/ 0
Wetenschappelijk anatomisch bewijs voor het bestaan van meridianen https://relaxmore.nl/wetenschappelijk-anatomisch-bewijs-voor-het-bestaan-van-meridianen/ https://relaxmore.nl/wetenschappelijk-anatomisch-bewijs-voor-het-bestaan-van-meridianen/#respond Thu, 29 Aug 2019 13:40:00 +0000 https://relaxmore.nl/?p=50755 Inleiding Het zoeken naar zichtbare tekenen van meridianen of acupunctuur punten in ons weefsel gaat door. Lies en ik hebben al eerder verteld over het baanbrekende werk en het verfijnder onderzoek naar bindweefsel. Dit artikel brengt nieuwe informatie naar boven en bevestigt eerder onderzoek. Verder krijg je gedetailleerde uitleg over verschillende gebruikte termen. [...]

Het bericht Wetenschappelijk anatomisch bewijs voor het bestaan van meridianen verscheen eerst op Relax More.

]]>

Inleiding

Het zoeken naar zichtbare tekenen van meridianen of acupunctuur punten in ons weefsel gaat door. Lies en ik hebben al eerder verteld over het baanbrekende werk en het verfijnder onderzoek naar bindweefsel. Dit artikel brengt nieuwe informatie naar boven en bevestigt eerder onderzoek.
Verder krijg je gedetailleerde uitleg over verschillende gebruikte termen.

Relax More - Wetenschappelijk anatomisch bewijs voor het bestaan van meridianen 3Tamelijk recent (maart 2019) verscheen een mooi artikel dat (nog recenter…) m’n aandacht trok.
De titel luidt Anatomical Evidence of Acupuncture Meridians in the Human Extracellular Matrix: Results from a Macroscopic and Microscopic Interdisciplinary Multicentre Study on Human Corpses.
In het Nederlands: Anatomisch bewijs dat acupunctuur-meridianen zich in de extracellulaire weefselstructuur bevinden: resultaten van een macro- en microscopisch interdisciplinaire studie op menselijke lichamen, vanuit meerdere centra.

Oftewel: in een onderzoek waarbij wetenschappers uit meerdere centra (= multicentre) en van diverse achtergronden samenwerkten (= interdisciplinair) en menselijke lichamen (corpse = lijk) onderzochten (macroscopisch = met het blote oog, microscopisch = met de microscoop), vonden ze bewijs dat de acupunctuur-meridianen (lees verderop meer) zich in de extracellulaire (= buiten [= extra] de cellen en organen gelegen) weefselstructuur (= matrix) bevinden.
Het woord matrix heb ik lang niet in de Nederlandse geneeskunde en anatomie gezien. Uit het artikel valt af te leiden dat het gaat over de fascia en over bindweefselstructuren, hetgeen WikiPedia bevestigt. Bovendien ken ik eerdere artikelen waarin de fascinerende fascia als matrix wordt beschreven (lees hieronder meer).

Een hele mond vol…

Waar ligt de link met de activiteiten van Relax More? Deelnemers aan onze Tai Chi en Qigong lessen horen me regelmatig spreken over anatomische eigenschappen en fysiologische aspecten van ons lichaam. Soms in relatie tot een beweging, soms in relatie tot een toepassing, soms omdat het gewoon zo mateloos boeiend is om er op ervaringsniveau mee bezig te zijn dat ik het niet kan laten… (En mijn verpleegkundige achtergrond helpt me prima om Latijnse termen te begrijpen, medische onderzoeken te lezen en te vertalen naar de leerlingen.)

Een thema dat daarbij regelmatig de revue passeert is de rol van bindweefsel, meer speciaal de fascia. Volgens oude inzichten en nieuwe wetenschap is de rol van de fascia veel belangrijker bij chronische klachten en het omgaan met grenzen dan de reguliere geneeskunde en fysiotherapie tot voor kort inzagen. Bij zowel Lies als mijzelf is dit al langer bekend, en zoals gezegd komt het in de lessen regelmatig aan de orde, maar dit artikel bevat toch wel weer wat nieuws.

Eerst maar even over fascia dan

Over fascia verschijnt t.z.t. een veel uitgebreider artikel, in dit verhaal wil ik er niet te diep op ingaan. Kort samengevat is fascia een bindweefselsoort. Bindweefsel komt in ‘soorten en maten’. Zo zijn pezen (bindweefsel dat een spier met een bot verbindt) en ligamenten (bindweefsel dat twee botten met elkaar verbindt) twee veel genoemde en bekende soorten. Fascia is bindweefsel dat spieren en andere lichaamsstructuren omvat en op een andere manier verbindt. Zo is bijv. iedere spierbundel omvat door een dun vlies: fascia. Onderhuids vinden we een dun vlies, dat als het ware de huid met de onderlaag verbindt: fascia. En dieper in het lichaam vinden we iets steviger “verpakkingen” van onze organen: fascia.

Tot voor kort werd er aan fascia niet veel waarde gehecht. Het werd gezien als verpakkingsmateriaal van weefsels. Dit kwam mede doordat er alleen maar anatomisch onderzoek op dode lichamen werd gedaan. Nu gebeurt dat nog steeds heel vaak, maar moderne onderzoekstechnieken en operatietechnieken (denk aan kijk-operaties) scheppen een compleet ander beeld van fascia: het is een dynamische en levende structuur, die receptoren (= ontvangers) bevatten die druk, rek en pijn  registreren en doorgeven aan zenuwen. Fascia heeft een belangrijke functie bij het ‘smeren’ van bewegingen in weefsels. Een voorbeeld is dat een bloedvat wat mee moet kunnen bewegen als een spier aanspant. Andere functies waarin de fascia een rol speelt zijn bevochtiging van weefsels, elasticiteit van de huid, heling van wonden.

Relax More - Wetenschappelijk anatomisch bewijs voor het bestaan van meridianen - Photos courtesty of Dr. J.C. Guimberteau

Photos courtesty of Dr. J.C. Guimberteau

Op bijgaande foto ziet u fascia ‘in actie’, gemaakt met een kleine onderhuidse camera. U kunt zich misschien voorstellen dat deze teerheid moeilijk terug te vinden is bij anatomisch onderzoek op overledenen. Vandaar dat de westerse geneeskunst zo lang het belang van fascia onderschat heeft.

Wat extra aandacht verdient is de term ‘verbinden’. Want door het omhullende en beschermende van de organen en weefsels te benadrukken, zouden we uit het oog kunnen verliezen dat fascia alle organen en weefsels met elkaar verbindt. Fascia houdt niet op aan het eind van een spier of aan de rand van een orgaan. Het loopt door en door, gaat over in een andere vorm of richting en vormt zo echt een matrix, een steungevende structuur voor alle weefsels, organen en cellen, een web dat van onze kruin ononderbroken doorloopt tot onze voetzolen.

Fascia is overal, daarom keek men er zo lang overheen…

Nieuwe kennis?

Relax More - Wetenschappelijk anatomisch bewijs voor het bestaan van meridianenHet is goed om te beseffen dat niemand alles weet van het menselijk lichaam, ook de geneeskunde niet, ongeacht of zij oosters of westers gefundeerd is. Er worden nog steeds nieuwe ontdekkingen gedaan. Gelukkig maar dat het mysterie nog steeds niet is opgelost…

We kunnen ook vaststellen dat het niet altijd makkelijk is om te vernieuwen. In 2001 schreef Amerikaans Structural Integration therapeut Tom Myers al zijn prachtige boek Anatomy Trains, waarin hij het concept myo-fasciale meridiaan introduceert (myo = spier, fascia: lees hierboven, meridiaan = functionele lijn). Hierbij gaat het dus niet over losse spieren en pezen, maar over de hele keten van delen die betrokken zijn bij een beweging, van de voetzool tot de vingertoppen. En in die keten spelen fascia een belangrijke rol volgens Myers…

Er zijn ook diverse therapeutische opvattingen die al sinds lang het belang van bindweefsel en fascia inzien. Ik noem nogmaals Stuctural Integration, dat ook bekend staat als Rolfing. Hedendaagse Feldenkrais Therapeuten gebruiken het fascia gebeuren als uitleg bij hun aandachtige bewegingsvorm. Qigong meester Kenneth Cohen schrijft in zijn standaardwerk “The Way of Qigong” ook over de fascia in relatie tot gezondheid en energiecirculatie.

De Italiaanse professor in de Anatomie Carla Stecco doet al vele jaren onderzoek naar bindweefsel en de fascia. Kortom: er is al lang heel veel positiefs gaande rond deze thema’s, maar het kost echt tijd de gevestigde orde wakker te schudden. Een bekend fenomeen. Het onderzoek waar we het nu over hebben zal hopelijk een verdere positieve bijdrage leveren.

Relax More - Wetenschappelijk anatomisch bewijs voor het bestaan van meridianen 1Zo kocht ik enkele jaren geleden ook de 6e editie (2014) van het boek Dynamiek van het menselijk bindweefsel, een leerboek voor fysiotherapeuten. In deze editie wordt voor het eerst gerept over het grote belang van fascia en van ketens van bewegende delen.
Terwijl al deze kennis al heel lang gebruikt wordt in de oosterse geneeskunst. Weliswaar niet in westers medische terminologie, maar het geeft toch te denken…

Dokters, orthopeden, fysiotherapeuten, wees toch zo af en toe eens wat nieuwsgieriger naar andere benaderingen en laat je verrassen dat anders lang niet altijd vreemd of obscuur is en weet dat er ook een taalbarrière te slechten is.

Acupunctuur-meridianen

Relax More - Wetenschappelijk anatomisch bewijs voor het bestaan van meridianen 2Dit klinkt voor veel mensen al wat bekender in de oren, hoewel bijna evenveel mensen niet precies weten waar de klepel eigenlijk hangt. Al meer dan 2500 jaar wordt acupunctuur toegepast om het herstel van ziekte en fysiologische problemen te ondersteunen. Achterliggend principe is dat volgens de traditionele Chinese geneeskunde (TCM, M = Medicine = geneeskunde) ziekte het gevolg is van een verstoorde energiecirculatie. Deze kan o.a. hersteld worden door bepaalde energiepunten (acupunctuurpunten) te stimuleren met (meestal) naalden. Deze punten bevinden zich op een aantal denkbeeldige lijnen (meridianen) die overeenkomen met hoe de energie door het lichaam stroomt.

Iedere meridiaan en ieder acupunctuurpunt correspondeert met een orgaan en met een aantal van de vele aspecten van de Chinese vijf-elementenleer.

Er zijn onderzoeken die positieve effecten aantonen van acupunctuur, maar niet veel met een heel hoge medische bewijskracht. In het westen is deze leer nog steeds wat controversieel, onder andere omdat het bestaan van de meridianen nog steeds niet is aangetoond. Daarom wordt ten aanzien van de effecten bij cliënten gezegd dat een groot deel hiervan wel op basis van het placebo-effectmoet zijn’.

Wat mij betreft hoeft dit geen probleem te zijn. Sterker nog: ik vermoed dat het effect van een groot deel van als regulier te boek staande behandelingen ook vooral placebo-effect is. C’est le ton qui fait la musique; het is de toon waarmee we hierover spreken die ertoe doet, oftewel: we hoeven niet denigrerend te doen over het placebo-effect, maar dienen het te zien als een wezenlijk onderdeel van het behandelen van ziekten. En deze hoogleraar gezondheidspsychologie is het met me eens

Daarnaast, en mijns inziens van groter belang, blijkt dat zo veel mensen een positief effect merken van deze behandelwijze, dat acupunctuur in veel aanvullende pakketten vergoed wordt. Dat zou toch anders zijn als er helemaal geen resultaten mee bereikt werden. In het NtvG (Ned. tijdschrift voor Geneeskunde) wordt tegenwoordig genuanceerder geschreven over acupunctuur dan voorheen, een positieve ontwikkeling.

Aanleiding voor een anatomisch onderzoek

Eerder onderzoek leek aan te tonen dat acupunctuurpunten vaak te lokaliseren zijn rond zogenaamde vaat-zenuwbundels. Dit zijn kleine structuren waar een ader, een slagader, een zenuw en vaak ook een lymfevat samen een trajectje vormen, vaak om naar een andere dieptelaag van de weefsels te komen. De Oostenrijkse onderzoekers wilden hier uiteraard ook nader naar kijken. In een ander, recenter onderzoek werd een relatie gevonden tussen acupunctuurpunten en -meridianen en de fascia. Het grondig analyseren van scans liet zien dat de fascia-structuren het theoretische meridiaansysteem heel goed zouden kunnen representeren. Fysiologische (= op het niveau van de stofwisseling), histologische (= op weefselniveau) en klinische observaties (= op waarnemingsniveau) ondersteunen deze hypothese (= stelling of onderzoeksvraag).

Als we nu terug gaan naar het onderzoek dat het thema is van dit blog, komen we eigenlijk vanzelf uit bij de aanleiding en de onderzoeksvraag, namelijk de wens om door middel van anatomisch onderzoek eens grondig te kijken of er structuren zijn te vinden die relateren met de meridianen. Als dit repliceerbaar aangetoond kan worden (= dat het herhaald kan worden door andere onderzoekers), lijkt mij de redenatie dat acupunctuur berust op iets niet-aantoonbaars of onstoffelijks en ‘dus’ kwakzalverij is, een stuk minder houdbaar. Mogelijk een positieve stap voor TCM en acupunctuur dus.

De zes Oostenrijkse onderzoekers hebben een diverse achtergrond, variërend van acupunctuur/neurologie, histologie (= weefselleer) en embryologie (= leer van ontwikkeling en groei van dieren), anatomie en celbiologie en een onderzoeker met kennis van elektrische geleiding. Misschien een buitenbeetje, maar gezien de onderzoeksvraag wél een heel begrijpelijke toevoeging aan het onderzoeksteam.

Onderzoeksopzet en resultaten

Met zo’n duidelijk onderzoeksvraag spreekt denk ik de opzet redelijk voor zichzelf: vier menselijke stoffelijk overschotten en nog twee extra menselijke onderbenen werden nauwkeurig anatomisch ontleed.

Het vrij prepareren van dunne structuren (fascia zijn vlies-achtig) en het zoeken naar een spreekwoordelijke speld (of acupunctuurnaald) in de hooiberg vergt geduldig en voorzichtig ‘opereren’. Ook weten de onderzoekers eigenlijk niet precies waar ze naar op zoek zijn, of hoe hetgeen ze hopen te vinden eruit zal zien. Daarbij hebben ze te maken met tere structuren die ook nog eens in meerdere vliesdunne lagen, met verschillende vezelrichtingen, die niet altijd hetzelfde consequente verloop hebben, en zich tussen meerdere weefselsoorten bevinden.

Relax More - Wetenschappelijk anatomisch bewijs voor het bestaan van meridianen 4Alles werd fotografisch vastgelegd, en ten behoeve van nader microscopisch onderzoek werden weefselmonsters uitgenomen en ‘op sterk water’ bewaard. Hiernaast een foto van een onderbeen met daarin de ‘Z-structuur’ van de maagmeridiaan, die voor een geoefend oog wel goed zichtbaar is. In de PDF van het artikel kunt u alle foto’s in volle glorie bewonderen.

Het ontleden en bekijken, zowel met het blote oog (= macroscopisch) als microscopisch, leverde bewijs op voor het bestaan van acupunctuurmeridianen als deel van de extracellulaire matrix (= weefselstructuur) en dat de fascia hiervan een belangrijk anatomisch onderdeel vormt. Tegelijk blijkt volgens deze onderzoekers dat de genoemde vaat-zenuwbundels, die verondersteld werden verband te houden met wel 80% van de acupunctuurpunten, hier eigenlijk amper een relatie mee hebben. Acupunctuurpunten zijn dus NIET standaard gelokaliseerd in de buurt van deze bundels.

Mooi om te zien in de foto’s bij het artikel (en hierboven) is dat bij het onderbeen de typische ‘Z-structuur’ van de maagmeridiaan (punten Maag 39 en 40) met het blote oog zichtbaar is. Op andere foto’s zijn delen van de galblaasmeridiaan (punten 35 en 36) en de dunnedarm-meridiaan (punten 10 en 11) en de dikkedarm-meridiaan (ook de punten 10 en 11) zichtbaar. En ook nu is het niet zo dat de fascia de enige structuur is waar meridianen ‘door lopen’. In de voorvoet zijn het bijv. enkele peesvliezen die de meridiaanloop ‘overnemen’, elders bleken ook spieren en ligamenten deel uit te maken van de meridiaanloop.

Zo werden totaal tien onderbenen onderzocht, en op ieder onderbeen tien acupunctuurpunten (van de maag- en de galblaasmeridiaan) onderzocht. Slechts in twee van de honderd onderzochte punten werd een verband met een vaat-zenuwbundel aangetroffen, dus in 2% van de ‘gevallen’. Geen sterk verband dus…

Tot slot vermeld ik nog dat de onderzoekers ook ‘placebo-monsters‘ hebben genomen. Het placebo-effect wordt hierboven al genoemd, maar is misschien vooral bekend vanuit medicijnonderzoek. Eén helft van de patiënten krijgt het te onderzoeken medicijn, de andere helft een neppil (de placebo). Zo hoopt men het effect van het medicijn aan te tonen. Maar goed: we hebben al gezien dat placebo’s ook een effect kunnen hebben…

De Oostenrijkse onderzoekers hebben allerlei monsters afgenomen van weefsels en fascia waar meridianen werden gezien met het blote oog. Placebo-monsters werden genomen van weefsels uit gebieden waar géén meridianen zijn. Ter controle dus of hetgeen dat geduid wordt als meridiaan niet ‘toevallig’ ook gevonden wordt op een plekken waar geen meridianen horen te lopen volgens de TCM. (Voor mij was dit een heel nieuwe context voor het begrip placebo…)

In het artikel staan een aantal microscopische foto’s waarbij vermeld staat dat duidelijk te zien is hoe de maag- of dunnedarm-meridiaan lopen. Nou ja, kijkt u zelf maar, maar hier moest ik toch echt passen…

Conclusie

De onderzoekers komen tot de conclusie dat de fascia het voornaamste anatomische substraat is voor de acupunctuurmeridianen uit de TCM, en dan met name de Fascia Superficialis Corporis, oftewel het meer oppervlakkig (= superficialis) gelegen deel van de extracellulaire matrix. Daarnaast werd gevonden dat soms ook spieren, pezen en ligamenten deel uitmaken van de meridiaanloop (bij de blaas- en dikkedarm-meridiaan).
Deze conclusie wordt onderbouwd door anatomische-, morfologische- en histologische observaties in overleden menselijke lichamen.
(De term morfologie onderscheidt zich van anatomie, omdat morfologie de complete bouw van een organisme bestudeert en niet een specifiek onderdeel zoals organen, cellen of weefsels.)

Ook microscopisch zijn de meridianen zichtbaar geworden, hoewel de eiwitten door het fixeren in formaldehyde (‘sterk water’, om weefsels beter te kunnen bewaren) snel denatureerden en in kwaliteit achteruit gingen. Het zou goed zijn om in de toekomst weefselonderzoek te doen met niet-gefixeerde monsters.

Het is niet gelukt een volledige acupunctuurmeridiaan vrij te prepareren. Ten eerste was het ontleed- en prepareerwerk al ingewikkeld genoeg, daarnaast bleek dat op sommige plekken de meridiaan niet in de fascia gevonden werd en dat andere weefsels, zoals spieren, pezen of ligamenten, zorgden voor het meridiaanverloop.

Nabeschouwing

Prachtig werk is er verzet, mét een mooi resultaat. Daar waar al veel onderzoek was gedaan op het gebied van de fascia zijn nu de meridianen zelf nóg duidelijker zichtbaar gemaakt dan voorheen. Het is nu de taak aan andere onderzoekers om deze resultaten te verifiëren, net zolang tot het niet meer te ontkennen valt dat acupunctuurmeridianen geen verzinsels zijn van oude Chinezen, maar echt bestaan. Want net zoals dit onderzoek de veronderstelling dat  acupunctuurpunten samenhangen met vaat-zenuwbundels ontkracht, zo kan een vervolgonderzoek in theorie weer de conclusies van dit Oostenrijkse onderzoek ontkrachten.
Wetenschap is het stellen van vragen, het zoeken naar antwoorden en vervolgens proberen aan te tonen dat een antwoord al dan niet correct is. Check en dubbelcheck, hoor en wederhoor. En de mind graag zo open mogelijk. Jaja, de lat ligt niet laag…

Overigens denk ik zelf dat het zo’n vaart niet zal lopen met het volledig ontkrachten van de conclusies van deze Oostenrijkse onderzoekers. Ik vermoed dat er een ontwikkeling in gang is gezet die oosterse en westerse visies dichter bij elkaar gaat brengen. Dat er nog wel wat water door de Rijn zal stromen voordat dat allemaal rond is, lijkt me ook evident. Allereerst zijn er voor dit soort onderzoek geen grote potten geld beschikbaar zoals voor medicijnonderzoek wel het geval is. Ten tweede hebben we het over heel kwetsbare weefselstructuren, die eigenlijk in een stoffelijk overschot niet optimaal te onderzoeken zijn. Nieuwe cameratechnieken zullen mogelijk veel nieuws toe te voegen hebben de komende jaren.
Tenslotte noemde ik hierboven – onder het kopje ‘Nieuwe kennis?‘ – al een aantal schrijvers en therapieën wiens invloed langzaam maar zeker groter wordt.

In het onderzoek staat helaas verder géén nadere info over elektrische aspecten van de weefsels, zoals bijv. de geleidbaarheid. Immers, het aantonen van meridianen is een prachtige aanleiding om te onderzoeken hoe zij de energie van punt naar punt transporteren en wat de aard van die energie is… Zoals ik in het begin vermeldde had één onderzoekslid een achtergrond in dit vakgebied. Hopelijk komt er in een later artikel aandacht voor deze aspecten.
Verder viel het mij op dat de lijst van bronnen die de onderzoekers bijvoegen niet erg lang is en maar 18 publicaties omvat. Mij dunkt dat er meer referentiemateriaal moet zijn, want de hierboven genoemde anatomie-professor en fascia-specialist Carla Stecco komt niet in het lijstje voor, wat mij betreft een gemiste kans.

Bron

Hindawi
Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine
Volume 2019, Article ID 6976892, 8 pages
https://doi.org/10.1155/2019/6976892

Maurer N, Nissel H, Egerbacher M, Gornik E, Schuller P, Traxler H. Anatomical Evidence of Acupuncture Meridians in the Human Extracellular Matrix: Results from a Macroscopic and Microscopic Interdisciplinary Multicentre Study on Human Corpses.

Dit artikel mag overgenomen worden, ná toestemming en mét bronvermelding en link.
Neem dus contact op.

Foto: John Jackson on Unsplash

Het bericht Wetenschappelijk anatomisch bewijs voor het bestaan van meridianen verscheen eerst op Relax More.

]]>
https://relaxmore.nl/wetenschappelijk-anatomisch-bewijs-voor-het-bestaan-van-meridianen/feed/ 0
Geluk zoeken in spullen https://relaxmore.nl/geluk-zoeken-in-spullen/ https://relaxmore.nl/geluk-zoeken-in-spullen/#respond Thu, 22 Aug 2019 14:39:19 +0000 https://relaxmore.nl/?p=1443 De hedendaagse consumentencultuur is gebaseerd op directe behoeftebevrediging. Velen van ons willen een hechte band met een spirituele leraar, maar wanneer de richtlijnen van deze leraar niet aan onze wensen tegemoet komen, of ons ego teveel in het nauw drukken, wordt deze band ineens minder belangrijk. In het begin van onze oefening beweren we oprechte [...]

Het bericht Geluk zoeken in spullen verscheen eerst op Relax More.

]]>
De hedendaagse consumentencultuur is gebaseerd op directe behoeftebevrediging. Velen van ons willen een hechte band met een spirituele leraar, maar wanneer de richtlijnen van deze leraar niet aan onze wensen tegemoet komen, of ons ego teveel in het nauw drukken, wordt deze band ineens minder belangrijk.

In het begin van onze oefening beweren we oprechte spirituele zoekers te zijn, op zoek naar verlichting of hoe je het dan ook noemen wilt. Maar als de beoefening onze aanvankelijke probleem heeft verholpen – de emotionele neerslag van een scheiding, rouw over het verlies van een naaste, of één van vele andere mogelijke tegenslagen in het leven – dooft onze spirituele nieuwsgierigheid langzaam uit.

Andermaal gaan we ons geluk zoeken in bezittingen, romantische relaties, technologische snufjes en carrière.

– Bhikshuni Thubten Chodron, “Shopping the Dharma”

Dit bericht is een vertaling van een artikel uit Tricycle, Engelstalig Boeddhistisch kwartaalblad. U kunt het hele artikel hier lezen.

Foto: Matt Lamers on Unsplash

Het bericht Geluk zoeken in spullen verscheen eerst op Relax More.

]]>
https://relaxmore.nl/geluk-zoeken-in-spullen/feed/ 0
Gevangen in ongeduld https://relaxmore.nl/gevangen-in-ongeduld/ https://relaxmore.nl/gevangen-in-ongeduld/#respond Fri, 16 Aug 2019 14:07:42 +0000 https://relaxmore.nl/?p=1486 Steeds wanneer we het leven anders willen hebben dan het is, raken we gevangen in ongeduld. We verliezen ons gevoel voor humor; en zelfmedelijden, wanhoop en schaamte sijpelen ons hart binnen. Kalm en afwachtend zijn raakt aan vergevingsgezindheid. Wanneer we een conflict met een ander hebben, is het begrijpen van hun lijden, hun onvrede en [...]

Het bericht Gevangen in ongeduld verscheen eerst op Relax More.

]]>
Steeds wanneer we het leven anders willen hebben dan het is, raken we gevangen in ongeduld. We verliezen ons gevoel voor humor; en zelfmedelijden, wanhoop en schaamte sijpelen ons hart binnen.

Kalm en afwachtend zijn raakt aan vergevingsgezindheid. Wanneer we een conflict met een ander hebben, is het begrijpen van hun lijden, hun onvrede en onmacht, een eerste stap naar dialoog, vergeven en opnieuw beginnen.

Het oefenen van vergeven gebeurt wanneer we de onderliggende oorzaak van boosheid en ongeduld realiseren. Dit helpt ons onderscheid te maken tussen iemands onhandige gedrag en zijn intrinsieke goedheid. Sereniteit en kalmte kunnen zich ontwikkelen wanneer we de imperfecties van anderen en onszelf leren accepteren.

– Michele McDonald, “Finding Patience”

Dit bericht is een vertaling van een artikel uit Tricycle, Engelstalig Boeddhistisch kwartaalblad. U kunt het hele artikel hier lezen.

Foto: Kyndall Ramirez on Unsplash

Het bericht Gevangen in ongeduld verscheen eerst op Relax More.

]]>
https://relaxmore.nl/gevangen-in-ongeduld/feed/ 0
Mind-fool-ness https://relaxmore.nl/mind-fool-ness/ https://relaxmore.nl/mind-fool-ness/#respond Sun, 11 Aug 2019 14:24:54 +0000 https://relaxmore.nl/?p=1933 Niet iedereen weet hoe je mindfulness schrijft. Soms zie je het met twee l'en (mindfullness) of met twee l'en en een s (mindfullnes). Dat geeft niet, ik moest zelf in het begin nog wel eens even nadenken... Maar je kunt ook leukere dingen doen met het woord mindfulness. Iemand sprak het woord mindfulness eens uit [...]

Het bericht Mind-fool-ness verscheen eerst op Relax More.

]]>
Niet iedereen weet hoe je mindfulness schrijft. Soms zie je het met twee l‘en (mindfullness) of met twee l‘en en een s (mindfullnes). Dat geeft niet, ik moest zelf in het begin nog wel eens even nadenken…
Maar je kunt ook leukere dingen doen met het woord mindfulness.

Iemand sprak het woord mindfulness eens uit als mindfoolness. Met een lange oe zeg maar. Mind-fool-ness. Geest-gek-heid. Een interessante woordspeling. Ik zie dan inderdaad wel enkele ex-deelnemers voor me die bij aanvang van hun training mind-fool waren, en gelukkig later veel meer mindful (ja, met één l).

En wat dacht u trouwens van mindless fool, wat qua klank wel dicht bij mindfulness is?

Een echt anagram van mindfulness is trouwens mindless fun, hetgeen voor een rationeel ingesteld mens misschien wel onbereikbaar lijkt. En misschien is dat nu net het probleem, dat sommige mensen niet goed weten hoe ze wat meer ‘uit hun hoofd’ kunnen komen en misschien zelfs denken (sic) dat ze dat niet fun vinden…

OK, genoeg spielerei. We sluiten af met een citaat van Jon Kabat-Zinn:

Er zijn maar twee opties. Je beoefent mindfulness of mindlesness.

Zo is het maar net!

Foto: Jared Rice on Unsplash

Het bericht Mind-fool-ness verscheen eerst op Relax More.

]]>
https://relaxmore.nl/mind-fool-ness/feed/ 0
Vragen stellen via Facebook Live https://relaxmore.nl/facebook-live/ https://relaxmore.nl/facebook-live/#respond Wed, 07 Aug 2019 19:56:02 +0000 https://relaxmore.nl/?p=50588 Omdat niet iedereen bekend is met onze trainers en met ons aanbod, houden we af en toe een Facebook Live sessie. U bent dan van harte welkom online via https://www.facebook.com/relaxmoreNL, de volgende datum wordt binnenkort bekend. Er is tijdens de sessie ruimte voor uitleg over de Mindfulness- en Compassietraining, en uiteraard om kennis te maken met [...]

Het bericht Vragen stellen via Facebook Live verscheen eerst op Relax More.

]]>
Omdat niet iedereen bekend is met onze trainers en met ons aanbod, houden we af en toe een Facebook Live sessie.

U bent dan van harte welkom
online via https://www.facebook.com/relaxmoreNL,
de volgende datum wordt binnenkort bekend.

Er is tijdens de sessie ruimte voor uitleg over de Mindfulness– en Compassietraining, en uiteraard om kennis te maken met trainer Ronald de Caluwé.

Het bericht Vragen stellen via Facebook Live verscheen eerst op Relax More.

]]>
https://relaxmore.nl/facebook-live/feed/ 0
Tai Chi en valpreventie bij ouderen https://relaxmore.nl/tai-chi-en-valpreventie-bij-ouderen/ https://relaxmore.nl/tai-chi-en-valpreventie-bij-ouderen/#respond Mon, 05 Aug 2019 15:36:40 +0000 https://relaxmore.nl/?p=286 Inleiding Het gaat al een tijdje rond dat Tai Chi behulpzaam zou zijn om valongevallen bij ouderen te voorkomen. Eerder schreef ik al over een onderzoek dat aantoonde dat de gevoeligheid van de voetzool en de balans verbeteren door Tai Chi. In dat onderzoek was echter niet veel aandacht voor vallen. Recent kreeg ik [...]

Het bericht Tai Chi en valpreventie bij ouderen verscheen eerst op Relax More.

]]>

Inleiding

Het gaat al een tijdje rond dat Tai Chi behulpzaam zou zijn om valongevallen bij ouderen te voorkomen. Eerder schreef ik al over een onderzoek dat aantoonde dat de gevoeligheid van de voetzool en de balans verbeteren door Tai Chi. In dat onderzoek was echter niet veel aandacht voor vallen.

Recent kreeg ik een mooi onderzoek uit 2016 in handen, waarin een analyse wordt gegeven van een groot aantal onderzoeken over het effect van Tai Chi op vallen bij ouderen. Dat is heel mooi, want het scheelt het bestuderen van al die ‘losse’ onderzoeken. Dus laten we eens gaan kijken naar deze analyse. Maar eerst de vraag: hoe groot is het probleem van vallen bij oudere mensen eigenlijk?

Vallen bij ouderen

Oudere mensen (65+) lopen het meeste risico op een privé-valongeval (dit zijn alle valongevallen die niet in het verkeer, een arbeidssituatie of tijdens sport plaatsvinden). In cijfers samengevat:

  • Het grootste risico op een valongeval lopen de oudste ouderen, zelfstandig wonende, kwetsbare ouderen en ouderen met een zorgvraag (bijvoorbeeld thuiszorg of mantelzorg).
  • In 2017 bezochten 102.000 ouderen van 65 jaar en ouder een Spoedeisende Hulpafdeling (SEH) van een ziekenhuis na een privé-valongeval. Oftewel 3.200 SEH-bezoeken per 100.000 65-plussers. Dit betekent dat in 2017 gemiddeld elke 5 minuten een 65-plusser slachtoffer was van een privé-valongeval met letsel dat moest worden behandeld op een SEH-afdeling.
  • In 2017 werd ongeveer één op drie ouderen na bezoek aan de SEH-afdeling opgenomen in het ziekenhuis (36%, 36.200 ouderen, 1.100 per 100.000 65-plussers).
  • In 2017 overleden 3.849 ouderen ten gevolge van een val. Dit was negentig procent van alle dodelijke ongevallen bij ouderen dat jaar.

In de tabs hieronder heb ik nog meer info verzameld voor de Nederlandse situatie van 2017.

  • minder reactievermogen, evenwicht en spierkracht.
  • beperkte lichamelijke mogelijkheden, verminderde lenigheid.
  • slechter zicht en gehoor.
  • specifieke ziekten, zoals artrose (gewrichtsslijtage), CVA (Cerebrovasculaire aandoeningen, laten we zeggen: lichte en zwaardere beroertes), de ziekte van Parkinson, orthostatische hypotensie (lage bloeddruk en duizeligheid bij opstaan).
  • problemen met lopen.
  • cognitieve (= verstandelijke) achteruitgang (bijvoorbeeld dementie) en psychische problemen (bijvoorbeeld depressie).
  • geneesmiddelengebruik, vooral slaap- en kalmeringsmiddelen, maar ook bloeddrukverlagers en bèta-blokkers (verlagen de hartslag) kunnen extra riskant zijn.
  • risico verhogend gedrag, zoals te snel opstaan, te weinig beweging en haasten.
  • m.b.t. de inrichting van de woning: onvoldoende verlichting, hoge drempels, losse kleedjes, voorwerpen en meubels die in looproutes staan.
  • m.b.t. gebruikte (hulp)middelen: schoenen met gladde zolen, een slecht onderhouden rollator, een boodschappentas zonder wielen, een slechte huishoudtrap.
  • m.b.t. de openbare ruimte: ongelijke bestrating, slechte straatverlichting, blokkades.

Uit een analyse van de jaren 2008-2017 blijkt dat de stijging van het aantal Spoedeisende hulp-bezoeken (SEH) in verband met ernstig letsel door een privé-valongeval bij 65-plussers, als totaal verklaard kan worden door de vergrijzing van Nederland.
De vergrijzing zal de komende jaren doorgaan. Een prognose, gebaseerd op gegevens van 2017, laat zien dat het aantal SEH-bezoeken in verband met ernstig letsel door een privé-valongeval bij 65-plussers in 2030 met 41 procent gestegen zal zijn ten opzichte van 2017, het aantal overledenen met 55 procent.

Valongevallen hebben bij ouderen vaak ernstige gevolgen. In 2017 was ruim tweederde van de letsels behandeld op een SEH-afdeling ernstig. 57% (57.900) had een fractuur opgelopen waaronder 14.400 ouderen die hun heup hadden gebroken. De valongevallen van ouderen brachten € 837 miljoen aan directe medische kosten met zich mee voor patiënten die zijn behandeld op een Spoedeisende Hulpafdeling of zijn opgenomen in het ziekenhuis. Omgerekend komt dit neer op € 8.200 per ongeval. Het overgrote deel van de totale kosten is veroorzaakt door valongevallen van zelfstandig wonende 75-plussers (85%, € 749 miljoen).

Naast de extra belasting voor de gezondheidszorg en de hoge medische kosten hebben valongevallen nog andere, en misschien wel veel ernstiger nadelige gevolgen:

  • Het oplopen van een fractuur door een val bij ouderen is vaak een aanslag op de zelfstandigheid, zelfredzaamheid en mobiliteit. Ouderen hebben na een val meer moeite met bijvoorbeeld het op- en aflopen van trappen, douchen en schoonmaken.
  • Een valongeval kan (psycho)sociale gevolgen hebben: uit onderzoek blijkt dat een val veel invloed heeft op het zelfvertrouwen van ouderen. Velen blijken angstig te zijn opnieuw binnen- of buitenshuis te vallen.
  • Ouderen worden minder actief na een val. Twee vijfde van de onderzochte ouderen voert ruim een jaar na de val minder vaak activiteiten uit zoals wandelen, fietsen, winkelen en tuinieren. De sociale contacten en sociale activiteiten zijn na ruim een jaar wel weer als voorheen.
  • Doordat de lichamelijke en geestelijke conditie na een val achteruit gaat, neemt het risico op gezondheidsklachten toe. De psychosociale gevolgen van een val, zoals valangst en verminderde activiteit, zijn op zichzelf weer risicofactoren voor een nieuwe val.
  • Letsel Informatie Systeem 2016 (LIS2016), VeiligheidNL. 2015.
  • Doodsoorzakenstatistiek 2016, Centraal Bureau voor de Statistiek. 2016.
  • Letsellastmodel 2016, VeiligheidNL in samenwerking met Erasmus Medisch Centrum Rotterdam. 2016.
  • RIVM, Loket Gezond Leven, 2017.

Kortom

Vallen bij ouderen komen vaak voor én hebben grote gevolgen. In een maatschappij waarin de zorg aan de ene kant de laatste jaren kariger is geworden, en aan de andere kant meer mogelijkheden heeft om mensen langer in leven te houden, moge duidelijk zijn dat dit ergens moet gaan wringen. Tel daarbij op dat familiebanden minder hecht zijn en dat onze leefstijl (ook die van ouderen) voor verbetering vatbaar is, en we hebben een probleem met vele facetten.

Niet alleen kost dat veel geld en menskracht, het gaat vooral ten koste van kwaliteit van leven van oudere mensen.

Het onderzoek

In 2016 publiceerden 6 Taiwanese onderzoekers een meta-analyse (= een onderzoek over andere onderzoeken) in het Internationale Tijdschrift voor Gerontologie (= ouderengeneeskunde).
De volledige titel luidt: “Effect of Tai Chi Exercise on Fall Prevention in Older Adults: Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Controlled Trials” (PDF)

In het onderzoek worden een aantal gerandomiseerd gecontroleerde trials bekeken en beoordeeld op kwaliteit van onderzoek.

Onderwerp van alle onderzochte trials is het effect van Tai Chi op de incidentie (= mate van vóórkomen) van vallen bij ouderen.

Relax More - PTSS en auto-immuunziekten 1In de wetenschap is een hiërarchie van waarde die wordt toegekend aan onderzoek (zie de pyramide hiernaast). Zoals je kunt zien is een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek (Randomized Control Trial, RCT) een onderzoek met een hoge bewijskracht.
Een goed uitgevoerde meta-analyse heeft de hoogste bewijskracht. De uitkomst van het onderzoek dat het onderwerp van dit blog is, zegt dus echt iets.

Onderzoeksopzet

Ten behoeven van de analyse hebben de onderzoekers de volgende stappen doorlopen:

  • Een grondig onderzoek in de grootste databases met medische artikelen ter wereld, zonder taalbeperking.

  • Gezocht werd op de zoekwoorden tai chi, taichi, taiji, tai-ji, taichiquan, taijiquan en tai ji, in combinatie met fall, falls, falling en accidental falls.

  • Inclusiecriteria (= criteria die leiden tot deelname aan de studie, oftewel ‘artikelen die goed genoeg zijn om nader te onderzoeken’) vastgesteld:

    1. Het onderzoek moet een RCT zijn.
    2. Participanten dienen een leeftijd van 65 jaar of ouder te hebben.
    3. Eén van de interventies dient een vorm van Tai Chi training te zijn.
    4. Er dient in de uitkomsten specifiek aandacht te zijn voor vallen.
    5. Bij de controlegroepen mocht psycho-educatie (= voorlichting en advies), of een andere lichaamsoefening of geen interventie plaatsvinden.
  • Alle gevonden artikelen werden door twee onderzoekers, onafhankelijk van elkaar, beoordeeld op de inclusiecriteria. Wanneer de onderzoekers tot verschillende conclusies kwamen werd hierover gesproken tot er consensus was. Tevens werd een gevalideerde (= bewezen betrouwbaar) beoordelingsschaal voor de kwaliteit van RCT’s gebruikt, de zgn. PEDro schaal. D.m.v. deze schaal kunnen RCT’s beoordeeld worden en krijgen ze een ‘rapportcijfer’ tussen 0 en 10. Studies met een score van 6 of hoger zijn van goede kwaliteit.

  • Uiteraard was te verwachten dat in de onderzoeken een grote statistische heterogeniteit (= grote diversiteit aan gegevens) gevonden zou worden, o.a. in studie-opzet, grootte van onderzoekspopulaties, frequentie-, intensiteit- en duur van de Tai Chi interventie, gebruikte in- en exclusiecriteria en formulering van uitkomsten.
    Diverse modellen en meetschalen zijn gebruikt om de gemeten effecten in de diverse studies onderling beter vergelijkbaar te maken. (Veel uitweiding hierover zou dit blog echt onleesbaar maken, geïnteresseerden kunnen het artikel zelf nalezen…)

Resultaten van het literatuuronderzoek

Zo werden in totaal 285 artikelen gevonden in de database-zoekactie. Duplicaten werden uitgeschift (artikelen worden vaak in meerdere databases of tijdschriften gepubliceerd), zodat 124 artikelen overbleven voor een eerste beoordeling.
Na het lezen van de samenvattingen bleven 39 artikelen over voor een grondige beoordeling van de volledige teksten. Uiteindelijk bleven 10 artikelen over die in de meta-analyse zijn opgenomen.

Al deze studies waren redelijk tot goed van kwaliteit (5 tot 7 op de PEDro schaal), voldeden aan de inclusiecriteria en de diverse onderzoekers hadden een lage mate van publicatie-bias (= hogere betrouwbaarheid). Voor de kenners: een bijna symmetrische funnel plot.

10 studies nader bekeken

Deelnemers

Totaal bevatten de 10 deelnemende studies 1540 deelnemers in de Tai Chi groepen en 1310 in de controlegroepen. De gemiddelde leeftijd varieert van 68 tot 84 jaar. In 7 studies wordt gekeken naar zelfstandig wonende ouderen, in 3 studies gaat het om ouderen in een zorg-omgeving.

Interventie

De Tai Chi interventie was, zoals verwacht, erg divers van opzet in de verschillende studies. Zo varieerde de duur van de Tai Chi interventie tussen de 6 en 12 maanden en de lesduur tussen de 3 kwartier en 3 uren per week.
In de controlegroepen was bij 8 studies sprake van geen interventie en bij 2 studies werd een andere oefenvorm aangeboden. In 1 van deze 2 studies werden twee Tai Chi stijlen aangeboden en in de controlegroep twee andere oefenvormen. Deze studie was blijkbaar wel van voldoende kwaliteit om in deze meta-analyse meegenomen te worden.

Analyse

Allereerst werden de studies ingedeeld op lengte van de interventie: korter of langer dan 6 maanden.
Resultaten worden uitgedrukt in de zogenaamde p-waarde. Hoe dichter de p-waarde bij 0 komt, hoe groter de kans dat het effect van de interventie geen toeval is; dus: hoe kleiner p, hoe beter de interventie.
Voor de twee subgroepen was het resultaat van de Tai Chi interventie een p-waarde van 0.80 bij korter dan 6 maanden Tai Chi en 0.52 bij langer dan 6 maanden Tai Chi. Langer oefenen lijkt dus beter te zijn.

Hierna werd gekeken naar de verschillende stijlen. De p-waarden zijn 0.57 voor Yang-stijl (3 studies), 0.79 voor Sun-stijl (2 studies) en 0.68 voor de niet-gespecificeerde stijlen (5 studies). Daar kun je dus eigenlijk geen harde conclusies aan verbinden.

Wel is duidelijk dat de resultaten steeds in het voordeel van de Tai Chi groepen waren. Daarnaast lieten nadere berekeningen zien dat meer training ook meer resultaat (= minder vallen) geeft, hoewel het verschil niet significant (= het zou kunnen berusten op toeval) was volgens de onderzoekers.

Discussie

In deze systematische review werd het effect van Tai Chi op het risico tot vallen bij ouderen onderzocht en statistisch geanalyseerd. Op grond van het beschikbare bewijs toont deze review aan dat Tai Chi effectief lijkt in het reduceren van de valincidentie (= mate van vóórkomen) bij ouderen, onafhankelijk van de Tai Chi-stijl en de duur van training.

In het verleden zijn twee verschillende meta-analyses gepubliceerd waarin het effect van Tai Chi als valpreventie bij ouderen werd onderzocht. Bij 1 studie (Leung, et al., 2011) was het effect positief, bij de andere (Logghe, et al., 2010) werd géén verbetering gevonden.
Het Taiwanese onderzoek uit 2016 dat nu onderwerp is, laat wel degelijk een significant positief effect zien van het toepassen van Tai Chi als valpreventie-instrument. (Het effect berust dus niet op toeval, maar komt door de interventie.)

Relax More - Tai Chi en valpreventie bij ouderen 3Het onderzoek doet geen uitspraken over de onderliggende mechanismen van dit effect. Het kan zijn dat het meer geïntegreerd bewegen van botten, gewrichten en spieren bij het beoefenen van Tai Chi een rol speelt. Of misschien dat een betere oriëntatie in de ruimte m.b.v. de ogen, het gebruiken van het vestibulaire- en proprioceptieve systeem een rol spelen. (Beide systemen zijn een belangrijk deel van ons evenwichtsgevoel en dus de balans.) Daarnaast zijn er aanwijzing uit andere studies dat Tai Chi de kracht van de beenspieren vergroot en de botdichtheid positief beïnvloedt.
Voor meer kennis van deze mechanismen is meer onderzoek nodig.

Er zijn enkele kleine, statistisch niet-significante variaties in effect bij de verschillende stijlen en verschillen in intensiteit en duur van training. Ook hier zou nader onderzoek nodig zijn.

Zoals alle onderzoeken heeft ook dit onderzoek enkele beperkingen. Deze beperkingen hebben te maken met de grootte van de onderzochte studies, het mogelijk incompleet zijn van onderzoeksresultaten en de mogelijke onzuiverheden in meetresultaten. Het gaat immers niet over harde feiten, maar over ‘zachte(re)’ mensen.
De onderzoekers geven aan zich hier bewust van te zijn, een mooi, professioneel en zorgvuldig gebaar.

Conclusie

De uitkomsten van het onderzoek suggereren dat Tai Chi een effectieve interventie is om het risico op vallen bij ouderen te verkleinen. Verder onderzoek is nodig om de optimale duur en frequentie te bepalen alsmede om uitspraken te doen over de optimale stijl voor ouderen.

Nabeschouwing

Bij het onderzoeken van niet-commerciële thema’s of onderwerpen die minder ‘strak’ zijn georganiseerd (dat mag je van Tai Chi toch wel zeggen?) is het veel moeilijker om kwalitatief hoogstaand onderzoek te doen dan bijv. in de reguliere medische sector of de farmaceutische industrie. Er is simpelweg veel minder tijd en geld beschikbaar. Nagenoeg alle onderzoek over het effect van Tai Chi, of het nu gaat over het effect op vallen, op balans, op (chronische) pijn, andere ziekten etc., betreft kleine onderzoeken, die dan ook beperkte zeggingskracht hebben.

Ik vind het dus een hele prestatie dat deze Taiwanese onderzoekers de uitdaging zijn aangegaan, de databases zijn ingedoken en al dat lees- en analyseerwerk hebben verricht. Ik zat al een tijd ‘aan te hikken’ tegen een artikel over Tai Chi en valpreventie, maar was steeds niet onder de indruk van de kwaliteit van de onderzoeken die ik las. Het feit dat er in de meta-analyse maar 10 artikelen van de oorspronkelijke 124 overbleven zegt m.i. genoeg over de gemiddelde kwaliteit van de onderzoeken en bevestigt mijn gevoel. Deze meta-review was dus echt van harte welkom.

Hopelijk helpt mijn vertaalwerk naar het Nederlands én van het medische naar het meer alledaagse taalgebruik Tai Chi beoefenaren en leraren om deze mooie kunst meer voor het voetlicht te brengen en potentiële beoefenaars om de stap te wagen, op les te gaan en niet na een maand te stoppen.

Bron: Hu Y-N, et al., Effect of Tai Chi Exercise on Fall Prevention in Older Adults: Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Controlled Trials, International Journal of Gerontology (2016), http://dx.doi.org/10.1016/j.ijge.2016.06.002.

Dit artikel mag overgenomen worden, ná toestemming en mét bronvermelding en link.
Neem dus contact op.

Het bericht Tai Chi en valpreventie bij ouderen verscheen eerst op Relax More.

]]>
https://relaxmore.nl/tai-chi-en-valpreventie-bij-ouderen/feed/ 0
Een klein verschil https://relaxmore.nl/een-klein-verschil/ https://relaxmore.nl/een-klein-verschil/#respond Thu, 01 Aug 2019 13:53:54 +0000 https://relaxmore.nl/?p=2069 Een groot schip ging kapot. De eigenaren van het schip probeerden de ene expert na de andere expert, maar geen van allen wist het probleem met de motor op te lossen. Toen kwam er een oude man, die schepen had gerepareerd sinds hij een kind was. Hij had een grote zak met gereedschap bij zich, [...]

Het bericht Een klein verschil verscheen eerst op Relax More.

]]>
Een groot schip ging kapot. De eigenaren van het schip probeerden de ene expert na de andere expert, maar geen van allen wist het probleem met de motor op te lossen.

Toen kwam er een oude man, die schepen had gerepareerd sinds hij een kind was. Hij had een grote zak met gereedschap bij zich, en toen hij arriveerde ging hij direct aan het werk. Twee van de scheepseigenaren waren aanwezig, kijkend naar de man en hopend dat hij wist wat hij deed.

Nadat de man de motor had bekeken opende hij zijn gereedschapstas en pakte een kleine hamer. Hij klopte even elegant op een specifieke plaats op de motor, die ogenblikkelijk tot leven kwam.

De man legde de hamer weg: de motor was gerepareerd!

Een week later ontvingen de scheepseigenaren de rekening van de oude man.

Het bedrag was € 1.000,00.

“Wat?” riepen de eigenaren uit. “En hij heeft bijna niets gedaan!”
Ze schreven de man een brief waarin ze een specificatie van de rekening vroegen.

Enkele dagen ontvingen ze de specificatie, die er als volgt uitzag:

Kloppen met een hamer: € 2,00
Weten waar te kloppen: € 998,00

Inspanning is belangrijk, maar te weten waar de inspanning verricht moet worden maakt het hele verschil!

Foto: Dylan McLeod on Unsplash

Het bericht Een klein verschil verscheen eerst op Relax More.

]]>
https://relaxmore.nl/een-klein-verschil/feed/ 0