Autonoom zenuwstelsel (AZS)

« Naar begrippenlijst

Dit is het gedeelte van het zenuwstelsel dat lichaamsfuncties regelt die buiten onze bewuste controle vallen. Dit deel van het zenuwstelsel functioneert dus autonoom, het regelt zichzelf. Het regelcentrum bevindt zich voornamelijk in de hersenstam.
De functies waar het om gaat zijn o.a. de spijsvertering, ademhaling, hartslag, het verwijden of vernauwen van bloedvaten.

Het autonome zenuwstelsel heeft 3 hoofdonderdelen:

  1. het sympatische deel, dat tot taak heeft functies te stimuleren en inspanning mogelijk te maken. Ook de vecht- en vluchtreactie worden door dit deel van het autonome zenuwstelsel geregeld;
  2. het parasympatische deel, waarvan de Nervus Vagus het belangrijkste deel vormt, dat tot taak heeft functies af te remmen en een toestand van rust en herstel te bevorderen. Ook de bevriezingsreactie is een parasympatische activiteit;
  3. het enterische deel is eigenlijk een zelfstandig functionerend gedeelte van de spijsvertering.

Het sympatische en parasympatische deel werken normaal gesproken nauw samen om al onze activiteiten en rustmomenten goed te regelen. De – inmiddels verouderde – visie dat sympaticus en parasympaticus gepaard antagonistisch zijn (= bij elkaar horen en iedere een tegengestelde functie hebben), is te kort door de bocht: het autonome zenuwstelsel is niet zozeer balancerend, maar veeleer hiërarchisch georganiseerd, zoals de polyvagaaltheorie ons leert.

Basisprincipe

Een belangrijk werkingsprincipe van het AZS is dat iedere actie en reactie in dienst staat van overleven. Misschien dat wij een respons van een persoon niet kunnen begrijpen, vanuit het autonome perspectief is het altijd in overlevingstermen te verklaren als een adaptieve respons, oftewel een aanpassing aan omstandigheden die in enige mate bedreigend lijken voor het AZS. De perceptie van de situatie door het autonome zenuwstelsel is dus waar het om gaat, niet om de fysieke realiteit, en deze perceptie wordt o.a. bepaald door eerdere ervaringen in ons leven.

Een bruikbaar voorbeeld is een kind dat gebeten wordt door een hond. Afhankelijk van hoe er omgegaan is met deze gebeurtenis door de omgeving van het kind, kan het AZS van het kind na deze gebeurtenis iedere hond als dreiging beschouwen en er met een heftige angst- en vluchtreactie op reageren. Ieders verstand weet dat niet iedere hond gevaarlijk is, zelfs het verstand van iemand die wel eens gebeten is, maar daar heeft het autonome zenuwstelsel soms geen boodschap aan.

Afbeelding: Wellcome Library no. 667817i

Synoniem(en):
vegetatief zenuwstelsel, vegetatieve zenuwstelsel, onwillekeurig zenuwstelsel, onwillekeurige zenuwstelsel, visceraal zenuwstelsel, viscerale zenuwstelsel
Autonoom zenuwstelsel
Divisio autonomica
Synoniemen
Latijn pars autonomica systematis nervosi peripherici
Gegevens
Systeem Zenuwstelsel
Naslagwerken
TA A14.3.00.001
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Het autonome zenuwstelsel, ook onwillekeurige, vegetatieve of viscerale zenuwstelsel genoemd, is het deel van het perifeer zenuwstelsel dat een groot aantal onbewust plaatsvindende functies reguleert. Het autonome zenuwstelsel regelt vooral de werking van inwendige organen, onder andere de ademhaling, de spijsvertering en het verwijden en vernauwen van bloedvaten en het beïnvloedt ook de hartslag.

Bij gewervelde dieren is naast het autonome zenuwstelsel het zogenaamde animale zenuwstelsel ontstaan, dat behalve het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg), ook het somatische deel van het perifere stelsel omvat.

« Naar begrippenlijst
Scroll to Top