Home » Brein » Autonoom zenuwstelsel (AZS)

Autonoom zenuwstelsel (AZS)

« Naar Relaxicon begrippenlijst

Dit is het gedeel­te van het zenuw­stel­sel dat lichaams­func­ties regelt die bui­ten onze bewus­te con­tro­le val­len. Dit deel van het zenuw­stel­sel func­ti­o­neert dus auto­noom: het regelt zich­zelf. Het regel­cen­trum bevindt zich voor­na­me­lijk in de her­sen­stam. Daar­naast maken een aan­tal her­sen­ze­nu­wen en enke­le delen van de spi­na­le- (ruggenmerg-)zenuwen deel uit van het auto­no­me zenuw­stel­sel.
De meest beken­de auto­no­me func­ties zijn o.a. de spijs­ver­te­ring, adem­ha­ling, hart­slag, het ver­wij­den of ver­nau­wen van bloedvaten.

Ove­ri­gens val­len niet alle auto­no­me func­ties bui­ten onze con­tro­le: we kun­nen onze adem bewust beïn­vloe­den. De laat­ste jaren is ook bekend gewor­den — voor­al door Wim Hof — dat we — o.a. via de adem — ook ons immuun­sys­teem kun­nen beïnvloeden.

Het autonome zenuwstelsel (AZS) heeft 3 hoofdonderdelen:

  1. het sym­pa­ti­sche deel, dat tot taak heeft func­ties te sti­mu­le­ren en inspan­ning moge­lijk te maken. Ook de vecht- en vlucht­re­ac­tie wor­den door dit deel van het auto­no­me zenuw­stel­sel geregeld;
  2. het para­sym­pa­ti­sche deel, waar­van de Ner­vus Vagus het belang­rijk­ste deel vormt, dat tot taak heeft func­ties af te rem­men en een toe­stand van rust en her­stel te bevor­de­ren. Ook de bevrie­zings­re­ac­tie is een para­sym­pa­ti­sche acti­vi­teit. Een ander para­sym­pa­tisch deel wordt gevormd door de zenu­wen die uit het sacra­le deel van de wer­vel­ko­lom (het hei­lig­been) komen, en die het dalen­de deel van de dik­ke darm, het rec­tum, de blaas en de geslachts­or­ga­nen besturen.
  3. het ente­ri­sche deel is eigen­lijk een zelf­stan­dig func­ti­o­ne­rend gedeel­te van de spijsvertering.

Het sym­pa­ti­sche en para­sym­pa­ti­sche deel wer­ken nor­maal gespro­ken nauw samen om al onze acti­vi­tei­ten en rust­mo­men­ten goed te rege­len. De — inmid­dels ver­ou­der­de — visie dat sym­pa­ti­cus en para­sym­pa­ti­cus gepaard anta­go­nis­tisch zijn (= bij elkaar horen en iede­re een tegen­ge­stel­de func­tie heb­ben), is te kort door de bocht: het auto­no­me zenuw­stel­sel is niet zozeer balan­ce­rend, maar veel­eer hië­rar­chisch geor­ga­ni­seerd, zoals de poly­va­gaal­the­o­rie ons leert.

Basisprincipe

Een belang­rijk wer­kings­prin­ci­pe van het AZS is dat iede­re actie en reac­tie in dienst staat van over­le­ven. Mis­schien dat wij een res­pons van een per­soon niet kun­nen begrij­pen, van­uit het auto­no­me per­spec­tief is het altijd in over­le­vings­ter­men te ver­kla­ren als een adap­tie­ve res­pons, ofte­wel een aan­pas­sing aan omstan­dig­he­den die in eni­ge mate bedrei­gend lij­ken voor het AZS. De per­cep­tie van de situ­a­tie door het auto­no­me zenuw­stel­sel is dus waar het om gaat, niet om de fysie­ke rea­li­teit, en deze per­cep­tie wordt o.a. bepaald door eer­de­re erva­rin­gen in ons leven.

Het auto­no­me zenuw­stel­sel is dus het fun­da­ment waar­op onze erva­rin­gen in het leven rus­ten; het is de neu­ra­le onder­bou­wing van al onze erva­rin­gen. De manier waar­op we ons door de wereld bewe­gen — ons afwen­den, ver­bin­den of iso­le­ren — wordt aan­ge­stuurd door het AZS.

Een bruik­baar voor­beeld is een kind dat gebe­ten wordt door een hond. Afhan­ke­lijk van hoe er omge­gaan is met deze gebeur­te­nis door de omge­ving van het kind, kan het AZS van het kind na deze gebeur­te­nis iede­re hond als drei­ging beschou­wen en er met een hef­ti­ge angst- en vlucht­re­ac­tie op rea­ge­ren. Ieders ver­stand weet dat niet iede­re hond gevaar­lijk is, zelfs het ver­stand van iemand die wel eens gebe­ten is, maar daar heeft het auto­no­me zenuw­stel­sel soms geen bood­schap aan.

Afbeel­ding: Wel­l­co­me Libra­ry no. 667817i

Synoniem(en):
vegetatief zenuwstelsel, vegetatieve zenuwstelsel, onwillekeurig zenuwstelsel, onwillekeurige zenuwstelsel, visceraal zenuwstelsel, viscerale zenuwstelsel
Autonoom zenuwstelsel
Divisio autonomica
Synoniemen
Latijn pars autonomica systematis nervosi peripherici
Gegevens
Systeem Zenuwstelsel
Naslagwerken
TA A14.3.00.001
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Het autonome zenuwstelsel, ook onwillekeurige, vegetatieve of viscerale zenuwstelsel genoemd, is het deel van het perifeer zenuwstelsel dat een groot aantal onbewust plaatsvindende functies reguleert. Het autonome zenuwstelsel regelt vooral de werking van inwendige organen, onder andere de ademhaling, de spijsvertering en het verwijden en vernauwen van bloedvaten en het beïnvloedt ook de hartslag.

Bij gewervelde dieren is naast het autonome zenuwstelsel het zogenaamde animale zenuwstelsel ontstaan, dat behalve het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg), ook het somatische deel van het perifere stelsel omvat.

« Naar Relaxicon begrippenlijst
Scroll to Top