Autonoom zenuwstelsel (AZS)

« Naar begrippenlijst

Dit is het gedeelte van het zenuwstelsel dat lichaamsfuncties regelt die buiten onze bewuste controle vallen. Dit deel van het zenuwstelsel functioneert dus autonoom, het regelt zichzelf. Het regelcentrum bevindt zich voornamelijk in de hersenstam.
De functies waar het om gaat zijn o.a. de spijsvertering, ademhaling, hartslag, het verwijden of vernauwen van bloedvaten.

Het autonome zenuwstelsel heeft 3 hoofdonderdelen:

  1. het sympatische deel, dat tot taak heeft functies te stimuleren en inspanning mogelijk te maken. Ook de vecht- en vluchtreactie worden door dit deel van het autonome zenuwstelsel geregeld;
  2. het parasympatische deel, waarvan de Nervus Vagus het belangrijkste deel vormt, dat tot taak heeft functies af te remmen en een toestand van rust en herstel te bevorderen. Ook de bevriezingsreactie is een parasympatische activiteit;
  3. het enterische deel is eigenlijk een zelfstandig functionerend gedeelte van de spijsvertering.

Het sympatische en parasympatische deel werken normaal gesproken nauw samen om al onze activiteiten en rustmomenten goed te regelen. De – inmiddels verouderde – visie dat sympaticus en parasympaticus gepaard antagonistisch zijn (= bij elkaar horen en iedere een tegengestelde functie hebben), is te kort door de bocht: het autonome zenuwstelsel is niet zozeer balancerend, maar veeleer hiërarchisch georganiseerd, zoals de polyvagaaltheorie ons leert.

Synoniem(en):
vegetatief zenuwstelsel, vegetatieve zenuwstelsel, onwillekeurig zenuwstelsel, onwillekeurige zenuwstelsel, visceraal zenuwstelsel, viscerale zenuwstelsel
Autonoom zenuwstelsel
Divisio autonomica
Synoniemen
LatijnPars autonomica systematis nervosi peripherici
Gegevens
SysteemZenuwstelsel
Naslagwerken
TAA14.3.00.001
Portaal: Biologie

Het autonome zenuwstelsel, ook vegetatieve of viscerale zenuwstelsel genoemd, is het deel van het perifeer zenuwstelsel dat een groot aantal onbewust plaatsvindende functies reguleert. Het autonome zenuwstelsel regelt vooral de werking van inwendige organen, onder andere de ademhaling, de spijsvertering en het verwijden en vernauwen van bloedvaten en het beïnvloedt ook de hartslag.

Bij gewervelde dieren is naast het autonome zenuwstelsel het zogenaamde animale zenuwstelsel ontstaan, dat behalve het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg), ook het somatische deel van het perifere stelsel omvat.

« Naar begrippenlijst