Stress

« Naar begrippenlijst

Stress hoort erbij

Stress kan heel ruim worden omschreven als de reactie op een prikkel of conditie die spanning veroorzaakt, maar ook iets specifieker als een reactie op een negatieve of aversieve prikkel.

Stress heeft tegenwoordig vaak een negatieve bijklank, vooral omdat zoveel mensen last hebben van chronische stress en stressgerelateerde klachten of aandoeningen. Maar stress hoort bij het leven. Een leven zonder stress is geen prettig leven; je kunt ook té weinig prikkels krijgen en daar ziek van worden, een zgn. bore-out. Stress is dus niet persé negatief.

Hoogendijk en De Rek schrijven in hun ‘Van Big Bang tot Burn-out‘ zelfs dat stress het aandrijvende mechanisme is achter de hele evolutie, en ze hebben een punt. Stress heeft immers te maken met het je aanpassen aan een veranderde situatie en dat kan dus een kwestie van overleven zijn.

Maar alles met mate

Een bepaalde hoeveelheid stress is dus gezond. Zoveel stress als tegenwoordig veel mensen dagelijks ‘krijgen’ echter niet. Onze lichaam en geest hebben tijd nodig om te herstellen na een stressvolle periode. Veel mensen hebben

  1. teveel stress en
  2. nemen te weinig tijd om te herstellen.

Daar krijg je op den duur klachten van, die op hun beurt weer kunnen leiden tot ziekten of een bijdrage leveren aan het verergeren van ziekten. Omdat stress steeds meer erkend wordt als gezondheidsrisico is er de laatste jaren veel onderzoek gedaan naar mechanismen en effecten in de hersenen en de biochemische processen in ons lichaam.

Passend of niet passend, dat is de vraag

Stephen Porges, grondlegger van de polyvagaaltheorie, spreekt liever van ‘mobilisatie’ dan van stress. Immers, door de arousal (= opwinding) wil ons lichaam in actie komen om iets te doen of veranderen. Als dat niet kan of mag is de mobilisatie-respons niet toepasbaar of geeft het geen resultaat. Mobilisatie is dan maladaptief (= niet aangepast aan de omstandigheden) te noemen, hetgeen ongezond is voor ons lichaam.
Voorbeeld: als je het niet leuk vind om voor de lokale krant geïnterviewd te worden, dan ontstaat er een neurale impuls om weg te gaan, terwijl dit niet kan/mag (het zou onbeleefd zijn en een negatief stuk in de krant opleveren), dus je gaat niet weg. Deze twee tegenstrijdige impulsen zijn maladatief en geven op de langere duur altijd problemen of gezondheidsklachten.

Hoewel Porges wel een punt heeft, gebruiken we toch voorlopig het begrip stress nog maar, omdat het zo ingeburgerd is. Daarbij maken we onderscheid tussen een stressor (de conditie die stress veroorzaakt), en de stressrespons (de reactie op de stressor).
Het woord stress duidt dan op het proces dat een gevolg is van de stressor, en aanleiding is voor de stressrespons. Deze respons is al dan niet adaptief, oftewel aangepast aan de omstandigheden.

Bij Relax More zijn we gespecialiseerd in het bewust worden van de stressrespons en hier keuzemogelijkheden in te creëren, zodat we anders omgaan met de stressor en/of er minder lang last van hebben.

De stress-as

Neurowetenschapper Erik Scherder legt de biochemische aspecten van teveel stress goed uit in bijgaand filmpje:

Puntsgewijs samengevat:

  • Stress start in de hypothalamus,
  • deze stimuleert de aanmaak van cortisol – het stresshormoon,
  • dat activeert de hippocampus, die belangrijk is voor je geheugen, én stress afremt,
  • teveel stress leidt tot een overwerkte hippocampus,
  • en schaadt je frontaalkwab, die je amygdala moet afremmen.
  • Een niet-afgeremde amygdala veroorzaakt veel negatieve emoties,
  • wat op zijn beurt weer meer stress in de hypothalamus aanwakkert.

WikiPedia link

Synoniem(en):
spanning, ongemak
« Naar begrippenlijst