Na de burn-out

Na een burn-out of overspannenheid houden veel mensen restklachten. Ik hoor het regelmatig tijdens de trainingen en de intakegesprekken die ik met de aanstaande deelnemers heb. Mensen komen vaak niet terug op hun oude niveau van functioneren.

Nu is het natuurlijk nog maar de vraag of dat oude niveau ook niet te hoog / te snel / te veeleisend was. U brandt tenslotte niet voor niets af, je burnt niet voor niets out

Evengoed is het natuurlijk niet prettig als je merkt dat je misschien genezen of beter bent verklaard van de burn-out, en dat je nog steeds snel moe bent, prikkelbaar, gevoelig voor geluiden of drukke beelden en je geheugen en denkvermogen niet meer zijn wat je gewend was.

(Overigens is het hebben van restklachten niet beperkt tot alleen burn-out. Ook mensen die een depressie hebben gehad melden restklachten en een verhoogde ‘vatbaarheid‘ voor nieuwe depressies.

Je bent niet alleen

Recent onderzoek van promovendus van Dam aan de Radboud Universiteit laat zien dat ongeveer een kwart van de mensen restklachten houdt na een burn-out.
Interessant is zijn verklaring:

‘Bij hen zien we “learned helplessness” ofwel aangeleerde hulpeloosheid: een toestand waarin ze geleerd hebben dat ze zelf hun toestand niet kunnen veranderen en wegzakken in apathie. Het lukt hen niet meer om met hulp te zoeken naar oplossingen.’
Volgens Van Dam moeten deze mensen weer leren dat ze controle kunnen krijgen op hun situatie en functioneren.

Een interessante term: aangeleerde hulpeloosheid. Ik krijg er direct een associatie bij met slachtoffergedrag. Iets dat gesterkt wordt door van Dams uitleg dat het gaat om een vermeend gebrek aan invloed op de eigen situatie, apathie tot gevolg hebbend. Het schijnt zelfs mét hulp niet te lukken te zoeken naar oplossingen. Of zou dat zónder moeten zijn?

Murw door de burn-out

Laten we er geen woordspel van maken. Het is geen lolletje om na je burn-out genezen te zijn verklaard en je niet genezen te voelen. De stelling van van Dam dat deze mensen weer moeten leren controle te krijgen op hun situatie en functioneren kan ik onderschrijven. Veel van de deelnemers aan de mindfulnesstrainingen hebben restklachten na burn-out. Geven soms zelfs letterlijk aan dat ze niet meer zien hoe het verder moet, waar hun keuzes liggen.

Murw geslagen door hun burn-out. Soms wanhopig. Soms al die praattherapieën helemaal zat en nu wel eens gewoon iets willen doen.

Lange termijn

En er is meer recent onderzoek beschikbaar. Als een van de eerste burn-out-onderzoekers keek Oosterholt naar de langetermijneffecten. Hij onderzocht burn-out-patiënten niet alleen vlak na de diagnose maar ook anderhalf jaar later. Op dat tweede tijdstip gaven ex-burn-out-patiënten ook hier nog steeds aan cognitieve problemen te hebben. Hun resultaten op de cognitieve tests (onder andere werkgeheugen en reactiesnelheid) waren nog steeds iets slechter dan die van gezonde personen, al kostte het maken van de tests hen niet langer meer moeite. Ook was hun cortisolniveau na deze periode genormaliseerd.

‘Dit zijn natuurlijk resultaten op basis van cognitieve tests’, zegt Oosterholt. ‘Al geven ex-burn-out-patiënten ook zelf te kennen nog steeds last te hebben van cognitieve problemen, ik kan niet zeggen wat de slechtere cognitieve testprestatie in de alledaagse praktijk betekent. Wel geeft dit onderzoek aan dat de cognitieve beperkingen van burn-out langdurig zijn.’

Waarschuwing

Burn-out is een toenemend probleem in onze samenleving. In 2000 rapporteerde 9 procent van de werkenden burn-out-klachten, in 2014 was dat opgelopen tot ruim veertien procent’ (cijfers CBS). Promovendus Oosterholt van de Radboud Universiteit onderstreept het belang van preventie en waarschuwt voor het wegstoppen van burn-out-klachten. ‘Het is belangrijk om goed naar de eerste signalen van een burn-out – onder andere langdurige vermoeidheid en prikkelbaarheid – te luisteren en er vooral naar te handelen. Zoals we zagen kan een ernstige burn-out littekens nalaten’.

Mindfulness geeft grip

Deelnemers zijn eigenlijk altijd reuze blij dat ze aan mindfulness zijn begonnen. Mindfulness geeft je de grip die je zoekt. Je vindt het vaak in een andere hoek dan waar je zoekt. Niet in streven, harder je best doen of juist vluchten en je verstoppen, maar in het op een milde manier toenadering zoeken tot je ongemak.
Te leren er niet tegen te zijn, maar ermee.

Belangrijker nog: te leren dat je altijd een keuze hebt. Altijd. Zelfs als je geen keuze hebt, als je bijv. geen andere optie hebt dan te leren leven met een slechter geheugen of verminderde belastbaarheid, dan heb je nóg de keuze hoe je daarmee omgaat.

Het overkomt de besten

Burn-out is een ongelofelijk vervelend probleem. We hebben er nog steeds niet voldoende oog en oor voor. We denken (nog steeds) dat het ons niet kan en zal overkomen. Jaja…
Net alsof al die mensen mét een burn-out daarvoor hebben gekozen.

Nee, beste mensen. Als zoveel mensen een burn-out krijgen die ze niet aan zagen komen, dan kun je daaruit volgens mij niet anders dan de conclusie trekken dat het blijkbaar heel sluipend gaat.

Dat stemt mij tot nederigheid, daarom zal ik niet snel zeggen dat het mij niet zal overkomen, zo’n burn-out…

Wat ik wél weet, uit studie, eigen ervaring, en na meer dan 55 mindfulnessgroepen, is dat mindfulness in vrijwel alle gevallen een positieve tot zeer positieve uitwerking heeft. Zowel aan de preventieve kant als aan de herstel-kant.

Bron 1  / Bron 2

Ik schreef een vervolg-artikel over aspecten rond het hervatten van werk en de invloed van de (niet-)veranderde werkomgeving.

Foto: Yaoqi LAI on Unsplash