Home » Learn More » Lijf en leden » Werken met lichaamsintelligentie

Werken met lichaamsintelligentie

Relax More - Werken met lichaamsintelligentie 4

Inleiding

In dit blog wil ik aan­dacht beste­den aan enke­le aspec­ten van ons bestaan en wel­be­vin­den die stel­sel­ma­tig onder­ge­waar­deerd wor­den, name­lijk de rela­tie die we heb­ben met ons lichaam, het gebrek aan ken­nis over het­geen ons lichaam ons kan ver­tel­len en een gebrek aan inzicht hoe ons ver­le­den zich weer­spie­gelt in ons lichaam.

Meer ken­nis hier­over geeft ande­re invals­hoe­ken op een aan­tal onbe­gre­pen klach­ten en chro­ni­sche pro­ble­men, nieu­we opties voor her­stel en heling en rela­ti­veert sterk het nut van aller­han­de ‘praat-the­ra­pie­ën’.

The body keeps the score

In rela­tie tot fysie­ke onge­mak­ken of ‑kwets­baar­he­den is het ver­haal van het lichaam – via geba­ren, lichaams­hou­ding, manier van spre­ken, gezichts­uit­druk­kin­gen en bewe­gin­gen – in mijn erva­ring belang­rij­ker dan het ver­haal dat een deel­ne­mer aan een mind­ful­ness- of com­pas­sietrai­ning, een Tai Chi- of Qig­ong leer­ling of cli­ënt voor een per­soon­lij­ke (trau­ma-the­ra­peu­ti­sche) ses­sie met woor­den vertelt.

Relax More - Traumasporen Het soma­ti­sche (licha­me­lij­ke) ver­haal maakt soms zelfs trau­ma en vroeg­kin­der­lij­ke erva­rin­gen ken­baar — aan trai­ners die daar oog voor heb­ben 😉 — ook als die lang voor de ver­wer­ving van taal zijn opge­sla­gen in de her­se­nen en het lichaam. Weten­schap­pe­lijk onder­zoek onder­steunt in toe­ne­men­de mate deze visie.

Prof. dr. Bes­sel van der Kolk, hoog­le­raar psy­chi­a­trie, gespe­ci­a­li­seerd in trau­ma, gaf om deze reden zijn prach­ti­ge boek de titel “The body keeps the sco­re”, ofte­wel het lichaam houdt de stand bij

Door het lichaam een dui­de­lij­ker plaats te geven bij de behan­de­ling van aller­han­de zoge­naamd psy­cho­lo­gi­sche pro­ble­men, zor­gen we dat een belang­rijk mid­del wordt benut om tot zelf­ken­nis, ver­wer­king en ver­an­de­ring te komen.

Lichaamsintelligentie: de wijsheid van het lichaam

Relax More - Werken met lichaamsintelligentie
Een fraai afgiet­sel van de longen

In ons lijf en onze her­se­nen vin­den voort­du­rend klei­ne won­de­ren plaats die geen bewus­te aan­dacht ver­gen. Won­den gene­zen, scha­de­lij­ke bac­te­ri­ën wor­den bestre­den en eten wordt omge­zet in ener­gie. Onze adem­ha­ling zorgt ervoor dat onze lon­gen zuur­stof kun­nen opne­men. Ons hart pompt het bloed rond dat de zuur­stof en voe­dings­stof­fen naar elke cel in ons lichaam brengt. Onze her­se­nen ver­ge­lij­ken onze actu­e­le erva­ring met her­in­ne­rin­gen en pro­du­ce­ren com­plexe sig­na­len die ons aan­zet­ten tot handelen.
En bij dit alles hoe­ven we hele­maal niet na te den­ken. De natuur regelt dit alle­maal zelf.

Op deze manier kun­nen we ons vei­lig door de wereld bewegen.
De snel­heid, com­plexi­teit en omvang van deze pro­ces­sen in de her­se­nen en het lichaam zijn bij­na niet te bevat­ten. Toch beschou­wen velen deze mecha­nis­men, dit bewijs voor de inhe­ren­te wijs­heid van ons lichaam, als vanzelfsprekend.

Wan­neer we inzien dat deze wijs­heid aan­we­zig is, kun­nen we het lichaam meer gaan erva­ren als een leven­de en steeds ver­an­de­ren­de bron van intel­li­gen­tie, infor­ma­tie en ener­gie, die een voort­du­ren­de bij­dra­ge levert aan ons fysie­ke en men­ta­le functioneren.

Voor veel men­sen is het lichaam ech­ter niet iets om blij of ver­won­derd over te zijn, maar eer­der een bron van kri­tiek, teleur­stel­ling, frus­tra­tie, onge­wens­te aan­dacht, mis­bruik of let­sel. Als dat het geval is, zijn we geneigd om ons ver­trou­wen in de van natu­re aan­we­zi­ge intel­li­gen­tie van het lichaam te ver­lie­zen. Het kan moei­lijk zijn om ons thuis te voe­len in ons eigen lichaam.

Het lichaam als ‘kaart’ van de geest

Onze bewe­gin­gen, hou­din­gen en zelfs de pro­ces­sen IN ons lichaam (fysi­o­lo­gie) pas­sen zich aan aan omge­vings­om­stan­dig­he­den. Zo helpt dit om ons voort­be­staan te waar­bor­gen en ons wel­zijn te opti­ma­li­se­ren. Als onze ouders bijv. steeds van ons ver­wach­ten dat we beschei­den zijn, kun­nen we — zon­der het te besef­fen — een gebo­gen hou­ding aan­ne­men. Als onze ouders ons daar­en­te­gen heb­ben geleerd om flink en asser­tief te zijn, lopen we mis­schien onbe­wust met onze borst voor­uit en til­len onze kin op.

We hou­den er als kind wij­se­lijk mee op om ons tot ande­ren te rich­ten als er nie­mand is die daar­op rea­geert. We stop­pen met het maken van oog­con­tact als we vaak onge­noe­gen of afkeu­ring in de ogen van onze ouders zien. Met zul­ke fysie­ke gewoon­tes geeft het lichaam auto­ma­tisch uiting aan de manie­ren waar­op we heb­ben geleerd onze inner­lij­ke behoef­ten aan te pas­sen aan de eisen en ver­wach­tin­gen van de men­sen die belang­rijk voor ons zijn.

Het lichaam schetst het bes­te beeld van de geest.
Witt­gen­stein

Vechten, vluchten, bevriezen

Relax More - Werken met lichaamsintelligentie En — heel belang­rijk — tege­lij­ker­tijd hou­den we deze manie­ren ook in stand. Indrin­gen­de gebeur­te­nis­sen acti­ve­ren een licha­me­lij­ke intel­li­gen­tie in de vorm over­le­vings­res­pon­sen die bedoeld zijn om ons te bescher­men tegen scha­de en letsel.

Zo scheidt bijv. het sym­pa­thi­sche zenuw­stel­sel adre­na­li­ne af om het hart te sti­mu­le­ren om snel­ler te gaan pom­pen. De adem­ha­ling ver­snelt. Dit alles om spie­ren te voor­zien van de zuur­stof en van de ener­gie die nodig is om hulp te zoe­ken, te vech­ten of te ont­snap­pen. Al onze zin­tui­gen wor­den hyperalert.

Als het niet moge­lijk is om hulp te vin­den, terug te vech­ten of weg te ren­nen, zoals vaak het geval is bij indrin­gen­de gebeur­te­nis­sen, dan beschermt ons lichaam ons door te bevrie­zen, ver­lamd of ver­doofd te raken of te blokkeren.

Al deze aan­ge­bo­ren reac­ties op trau­ma zijn — ten tij­de van de gebeur­te­nis — natuur­lijk, gaan bui­ten onze wil om (er is dus ook geen spra­ke van ‘schuld’) en zijn van essen­ti­eel belang voor ons voort­be­staan.

Het verleden leeft voort

Relax More - Werken met lichaamsintelligentie 1 Voor veel men­sen geldt dat deze oor­spron­ke­lij­ke res­pon­sen op gevaar blij­ven voort­du­ren, lang nadat de omstan­dig­he­den zijn ver­an­derd. Hier­door wor­den in het heden dezelf­de fysie­ke reac­ties erva­ren als des­tijds. Als we trau­ma of indrin­gen­de gebeur­te­nis­sen heb­ben erva­ren, is het moge­lijk dat we ons nog steeds bevro­ren, ver­doofd of gespan­nen voe­len, dat we hulp blij­ven zoe­ken of dat we nog altijd paraat zijn om te vech­ten of te vluchten.

Deze lichaams­sig­na­len kun­nen zeer sub­tiel zijn. Daar­bij zijn ze diep inge­sle­ten en dus vaak onbewust.

We kun­nen ook over­ge­voe­lig zijn voor gelui­den of bewe­gin­gen en gemak­ke­lijk schrik­ken van onbe­ken­de prik­kels; of juist onvol­doen­de rea­ge­ren op prik­kels. Soms erva­ren men­sen een afstand tus­sen zich­zelf en hun lichaam of voe­len ze zich van bin­nen leeg.
Als vol­was­se­nen beli­cha­men we dus vaak nog steeds de hou­din­gen en bewe­gin­gen die tot gewoon­tes zijn ver­wor­den. Een poging om opti­maal gebruik te maken van onze omge­ving en van wat de men­sen in die omge­ving ons te bie­den hadden.

Vaak begrij­pen we niet wat de oor­spron­ke­lij­ke, ach­ter­lig­gen­de wijs­heid van deze licha­me­lij­ke res­pon­sen was. We besef­fen ook niet dat we de effec­ten van ons ver­le­den kun­nen ont­stij­gen, als we ons er vol­doen­de bewust van zijn om ze te veranderen.

De geest is het ver­ge­ten, maar het lichaam heeft het onthouden.
Sig­mund Freud

Afgesneden raken van het lichaam

Zowel de emo­ti­o­ne­le pijn van het gekwetst wor­den door men­sen die belang­rijk voor ons zijn, als de fysie­ke pijn — zoals we die tij­dens een indrin­gen­de gebeur­te­nis onder­gin­gen — wor­den in het lichaam ‘gevoeld’. Emo­ti­o­ne­le pijn kan zich fysiek mani­fes­te­ren door onder aller­lei — al dan niet begre­pen — ver­schijn­se­len. Voor­beel­den kun­nen zijn: een dicht­ge­kne­pen keel, ver­hoog­de hart­slag, pijn op de borst, kort­a­de­mig­heid, spier­kram­pen en ‑pij­nen, stijf­heid, nek- en rug­klach­ten, moe­heid, slecht slapen.

Als onze sen­sa­ties van fysie­ke of emo­ti­o­ne­le pijn onpret­tig of over­wel­di­gend zijn — wat vaak het geval zal zijn — zul­len we geneigd zijn ons ervoor af te slui­ten. Zo hoe­ven we de pijn niet lan­ger te erva­ren. Dat afslui­ten is vaak gezond en nut­tig tij­dens trau­ma, emo­ti­o­ne­le stress en indrin­gen­de gebeur­te­nis­sen. Het stel­de ons in staat om afstand te nemen van de situ­a­tie en was mis­schien zelfs levens­red­dend. Het kan er ech­ter ook toe lei­den dat we ons­zelf in de loop van de tijd aan­ge­leerd heb­ben om ons af te slui­ten in voor­be­rei­ding op pijn en onge­mak, en niet meer alleen als we ons daad­wer­ke­lijk in zul­ke situ­a­ties bevinden.
In plaats van een tij­de­lij­ke oplos­sing voor tegen­slag wordt afslui­ting de nieu­we norm, een gewoonte.

Afgesloten, een hoge prijs

Als we ons afslui­ten voor ons lichaam gaan we het lichaam als een pro­bleem beschou­wen, als iets dat gene­geerd of ont­kend moet wor­den, of als iets waar­aan we zou­den moe­ten wer­ken om het te ver­be­te­ren of te her­stel­len. Of mis­schien nege­ren we de span­ning die we voe­len hele­maal, of zor­gen we niet meer voor ons lichaam.

Relax More - Werken met lichaamsintelligentie 2
We trek­ken ons terug in ons HOOFDkantoor…

Als we de bood­schap­pen van het lichaam nege­ren, baga­tel­li­se­ren of ont­ken­nen, ver­lie­zen we de moge­lijk­heid om in con­tact te komen met de aan­ge­bo­ren wijs­heid van ons lijf. We pro­be­ren dan te ver­trou­wen op onze denk­geest in plaats van op onze natuur­lij­ke licha­me­lij­ke intel­li­gen­tie, die hier-en-nu aan­we­zig is. Zoals ik tij­dens de Tai Chi en Qig­ong les­sen wel eens zeg: “als je het lichaam niet meer wilt voe­len, trek je je terug in het hoofdkan­toor…”

Zo is de prijs voor de — eens bescher­men­de — mecha­nis­men die we heb­ben ont­wik­keld om om te gaan met nega­tie­ve erva­rin­gen, vaak dat we ons niet lan­ger bewust zijn van de moge­lijk­he­den voor gene­zing en groei, die gevon­den kun­nen wor­den door te luis­te­ren naar ons lichaam.
Een hoge prijs.

Een nieuwe verbinding aangaan met het lichaam

Dat kan eng zijn

Veel men­sen vin­den het in het begin vreemd, soms beang­sti­gend, frus­tre­rend, benau­wend en zelfs over­wel­di­gend om een nieu­we ver­bin­ding met het lichaam aan te gaan. De angst dat een nieu­we ver­bin­ding met het lichaam ervoor zal zor­gen dat we ons bewust wor­den van de onaan­ge­na­me of pijn­lij­ke lichaams­sen­sa­ties, of nare her­in­ne­rin­gen of emo­ties zal oproe­pen, is begrijpelijk.

Hoe we bij Relax More werken met lichaamsintelligentie

Begrip en geduld zijn belang­rij­ke hulp­mid­de­len. In plaats van dwang te gebrui­ken om te ver­an­de­ren, wer­ken we voor­zich­tig aan het leren begrij­pen en accep­te­ren van alle aspec­ten van het lichaam, met name die aspec­ten die we heb­ben ver­wor­pen of vermeden.

Inner­lij­ke ont­span­ning is geen luxe,
het is de sleu­tel tot gezondheid!
Mees­ter Lam Kam Chuen

In vele jaren van trai­ning in lichaam-geest dis­ci­pli­nes en het (blij­vend) bestu­de­ren van the­ra­pie­vor­men die niet pra­ten als belang­rijk­ste werk­vorm heb­ben, maar — zon­der her­be­le­ving van indrin­gen­de gebeur­te­nis­sen — de sig­na­len van het lichaam weer ont­slui­ten, heb­ben wij geleerd te wer­ken met deze lichaamsin­tel­li­gen­tie. Onze eigen lichaamsin­tel­li­gen­tie is hier­bij het aller­be­lang­rijk­ste hulpmiddel.

Bewust­zijn, begrip en com­pas­sie zul­len na ver­loop van tijd lei­den tot het los­ko­men van wat vast zat; geblok­keer­de ener­gie kan weer gaan stro­men. Onmis­ba­re bron­nen voor het ver­an­de­ren van oud gedrag en het los­la­ten van oude, niet meer beno­dig­de patronen.

Een helend leerproces

Hoe meer we leren over de wijs­heid van ons lichaam, hoe beter we een beroep kun­nen doen op deze intel­li­gen­tie om oude pijn te verwerken.

Van­uit de kernop­vat­ting dat het lichaam niet alleen aan­pas­sin­gen aan eer­de­re erva­rin­gen ont­houdt, maar ook de moge­lijk­heid bezit om hier­van te gene­zen, wer­ken we dus met het lichaam als bond­ge­noot. Hier­door kun­nen we de con­di­ti­o­ne­ring en gewoon­ten uit het ver­le­den ontstijgen.

Het leven is hard.
Hoe kun­nen we iets anders dan vrien­de­lijk zijn?
Jack Korn­field

We kun­nen echt manie­ren leren om weer ver­bin­ding met het lichaam te krij­gen en zodoen­de een natuur­lijk gene­zings­pro­ces in gang te zet­ten, dat zal bij­dra­gen aan het her­stel van psy­chi­sche won­den en dat een nieuw en ‘beli­chaamd’ ver­bin­dings­ni­veau met ons­zelf en ande­ren moge­lijk maakt.

Uw lichaamsintelligentie verkennen?

Mis­schien dat je geraakt bent door boven­staan­de en/of nade­re info of con­tact wilt. Dat kan en mag uiter­aard. Trai­ner Ronald de Caluwé geeft ook trau­ma-the­ra­pie ses­sies, geba­seerd op de lichaams­ge­rich­te vorm Soma­tic Expe­rien­cing®.

Maar ook in onze Tai Chi en Qig­ong les­sen gebrui­ken we de ken­nis en erva­ring en ver­tel­len we regel­ma­tig over dit onge­lo­fe­lijk belang­rij­ke en boei­en­de the­ma, dus kom gerust een proef­les nemen.

Bij dit stuk is gebruikt gemaakt van tek­sten uit het
prach­ti­ge boek van Pat Ogden en Jani­na Fis­her.
Foto: Ivan Jev­tic on Uns­plash

0 0 stemmen
Beoordeel artikel
Abonneer
Laat me weten als er
guest
2 Reacties
Oudste
Nieuwste Meest gestemd
Inline reacties
Bekijk alle reacties
2
0
Wil je een reactie geven op dit artikel? Cool!x
Scroll to Top