Home » Learn More » Lijf en leden » Werken met lichaamsintelligentie

Werken met lichaamsintelligentie

Relax More - Werken met lichaamsintelligentie 4

Inleiding

In dit artikel wil ik aandacht besteden aan enkele aspecten van ons bestaan en welbevinden die stelselmatig ondergewaardeerd worden, namelijk de relatie die we hebben met ons lichaam, het gebrek aan kennis over hetgeen ons lichaam ons kan vertellen en een gebrek aan inzicht hoe ons verleden zich weerspiegelt in ons lichaam.

Meer kennis hierover geeft andere invalshoeken op een aantal onbegrepen klachten en chronische problemen, nieuwe opties voor herstel en heling en relativeert sterk het nut van allerhande ‘praat-therapieën’.

The body keeps the score

In relatie tot fysieke ongemakken of -kwetsbaarheden is het verhaal van het lichaam – via gebaren, lichaamshouding, manier van spreken, gezichtsuitdrukkingen en bewegingen – in mijn ervaring belangrijker dan het verhaal dat een deelnemer aan een mindfulness– of compassietraining, een Tai Chi– of Qigong leerling of cliënt voor een persoonlijke (trauma-therapeutische) sessie met woorden vertelt.

Relax More - Traumasporen

Het somatische (lichamelijke) verhaal maakt soms zelfs trauma en vroegkinderlijke ervaringen kenbaar – aan trainers die daar oog voor hebben 😉 – ook als die lang voor de verwerving van taal zijn opgeslagen in de hersenen en het lichaam. Wetenschappelijk onderzoek ondersteunt in toenemende mate deze visie.

Prof. dr. Bessel van der Kolk, hoogleraar psychiatrie, gespecialiseerd in trauma, gaf om deze reden zijn prachtige boek de titel “The body keeps the score”, oftewel het lichaam houdt de stand bij

Door het lichaam een duidelijker plaats te geven bij de behandeling van allerhande zogenaamd psychologische problemen, zorgen we dat een belangrijk middel wordt benut om tot zelfkennis, verwerking en verandering te komen.

Lichaamsintelligentie: de wijsheid van het lichaam

Relax More - Werken met lichaamsintelligentie
Een fraai afgietsel van de longen

In ons lijf en onze hersenen vinden voortdurend kleine wonderen plaats die geen bewuste aandacht vergen. Wonden genezen, schadelijke bacteriën worden bestreden en eten wordt omgezet in energie. Onze ademhaling zorgt ervoor dat onze longen zuurstof kunnen opnemen. Ons hart pompt het bloed rond dat de zuurstof en voedingsstoffen naar elke cel in ons lichaam brengt. Onze hersenen vergelijken onze actuele ervaring met herinneringen en produceren complexe signalen die ons aanzetten tot handelen.
En bij dit alles hoeven we helemaal niet na te denken. De natuur regelt dit allemaal zelf.

Op deze manier kunnen we ons veilig door de wereld bewegen.
De snelheid, complexiteit en omvang van deze processen in de hersenen en het lichaam zijn bijna niet te bevatten. Toch beschouwen velen deze mechanismen, dit bewijs voor de inherente wijsheid van ons lichaam, als vanzelfsprekend.

Wanneer we inzien dat deze wijsheid aanwezig is, kunnen we het lichaam meer gaan ervaren als een levende en steeds veranderende bron van intelligentie, informatie en energie, die een voortdurende bijdrage levert aan ons fysieke en mentale functioneren.

Voor veel mensen is het lichaam echter niet iets om blij of verwonderd over te zijn, maar eerder een bron van kritiek, teleurstelling, frustratie, ongewenste aandacht, misbruik of letsel. Als dat het geval is, zijn we geneigd om ons vertrouwen in de van nature aanwezige intelligentie van het lichaam te verliezen. Het kan moeilijk zijn om ons thuis te voelen in ons eigen lichaam.

Het lichaam als ‘kaart’ van de geest

Onze bewegingen, houdingen en zelfs de processen IN ons lichaam (fysiologie) passen zich aan aan omgevingsomstandigheden. Zo helpt dit om ons voortbestaan te waarborgen en ons welzijn te optimaliseren. Als onze ouders bijv. steeds van ons verwachten dat we bescheiden zijn, kunnen we – zonder het te beseffen – een gebogen houding aannemen. Als onze ouders ons daarentegen hebben geleerd om flink en assertief te zijn, lopen we misschien onbewust met onze borst vooruit en tillen onze kin op.

We houden er als kind wijselijk mee op om ons tot anderen te richten als er niemand is die daarop reageert. We stoppen met het maken van oogcontact als we vaak ongenoegen of afkeuring in de ogen van onze ouders zien. Met zulke fysieke gewoontes geeft het lichaam automatisch uiting aan de manieren waarop we hebben geleerd onze innerlijke behoeften aan te passen aan de eisen en verwachtingen van de mensen die belangrijk voor ons zijn.

Het lichaam schetst het beste beeld van de geest.
Wittgenstein

Vechten, vluchten, bevriezen

Relax More - Werken met lichaamsintelligentie

En – heel belangrijk – tegelijkertijd houden we deze manieren ook in stand. Indringende gebeurtenissen activeren een lichamelijke intelligentie in de vorm overlevingsresponsen die bedoeld zijn om ons te beschermen tegen schade en letsel.

Zo scheidt bijv. het sympathische zenuwstelsel adrenaline af om het hart te stimuleren om sneller te gaan pompen. De ademhaling versnelt. Dit alles om spieren te voorzien van de zuurstof en van de energie die nodig is om hulp te zoeken, te vechten of te ontsnappen. Al onze zintuigen worden hyperalert.

Als het niet mogelijk is om hulp te vinden, terug te vechten of weg te rennen, zoals vaak het geval is bij indringende gebeurtenissen, dan beschermt ons lichaam ons door te bevriezen, verlamd of verdoofd te raken of te blokkeren.

Al deze aangeboren reacties op trauma zijn – ten tijde van de gebeurtenis – natuurlijk, gaan buiten onze wil om (er is dus ook geen sprake van ‘schuld‘) en zijn van essentieel belang voor ons voortbestaan.

Het verleden leeft voort

Relax More - Werken met lichaamsintelligentie 1

Voor veel mensen geldt dat deze oorspronkelijke responsen op gevaar blijven voortduren, lang nadat de omstandigheden zijn veranderd. Hierdoor worden in het heden dezelfde fysieke reacties ervaren als destijds. Als we trauma of indringende gebeurtenissen hebben ervaren, is het mogelijk dat we ons nog steeds bevroren, verdoofd of gespannen voelen, dat we hulp blijven zoeken of dat we nog altijd paraat zijn om te vechten of te vluchten.

Deze lichaamssignalen kunnen zeer subtiel zijn. Daarbij zijn ze diep ingesleten en dus vaak onbewust.

We kunnen ook overgevoelig zijn voor geluiden of bewegingen en gemakkelijk schrikken van onbekende prikkels; of juist onvoldoende reageren op prikkels. Soms ervaren mensen een afstand tussen zichzelf en hun lichaam of voelen ze zich van binnen leeg.
Als volwassenen belichamen we dus vaak nog steeds de houdingen en bewegingen die tot gewoontes zijn verworden. Een poging om optimaal gebruik te maken van onze omgeving en van wat de mensen in die omgeving ons te bieden hadden.

Vaak begrijpen we niet wat de oorspronkelijke, achterliggende wijsheid van deze lichamelijke responsen was. We beseffen ook niet dat we de effecten van ons verleden kunnen ontstijgen, als we ons er voldoende bewust van zijn om ze te veranderen.

De geest is het vergeten, maar het lichaam heeft het onthouden.
Sigmund Freud

Lees dit artikel verder op de Relax More Substack. Reageren mag daar ook.

Alle artikelen die je op RelaxMore.nl vindt, staan ook op Substack,
een mooi, veelzijdig en reclamevrij schrijversplatform.
Nieuwe artikelen zullen alleen op Substack verschijnen.
Je kunt je daar gratis abonneren, en je verheugen op wat komen gaat…

2 gedachten over “Werken met lichaamsintelligentie”

  1. Wat, mooi dit, ik moest er van huilen, herkenning, ik wil hier heel graag meer over leren. Dank voor deze aanreiking!

Reacties zijn gesloten.

Scroll naar boven